دانشگاههای دولتی آلمان ۲۷۳ مؤسسه‌اند، از مجموع ۴۲۲ مؤسسه آموزش عالی این کشور. هیچ‌کس نمی‌تواند و لازم هم نیست همه را بشناسد. کاری که لازم است این است که بدانید این مؤسسه‌ها چند نوع‌اند، برچسب‌هایی مثل TU9 و «دانشگاه برتر» چه می‌گویند و چه نمی‌گویند، و با چه ترتیبی باید فهرست خودتان را کوتاه کنید. فهرست معرفی تک‌تک دانشگاه‌ها پایین همین صفحه است.
آلمان چند دانشگاه دولتی دارد و چه نوع‌هایی؟
طبق آمار HRK برای ترم زمستانه ۲۰۲۵/۲۶، آلمان ۴۲۲ مؤسسه آموزش عالی دارد. ۲۷۳ مورد دولتی است و ۱۴۹ مورد غیردولتی ولی به رسمیت شناخته‌شده: ۱۱۱ خصوصی و ۳۸ وابسته به کلیسا. از نظر نوع، تقسیم‌بندی این است:
| نوع مؤسسه | تعداد | برنامه‌های کارشناسی | برنامه‌های ارشد |
|---|---|---|---|
| Universität (شامل دانشگاههای فنی) | ۱۲۲ | ۵٬۰۴۵ | ۶٬۷۹۵ |
| دانشگاه علوم کاربردی (HAW یا Fachhochschule) | ۲۴۳ | ۴٬۴۳۴ | ۳٬۰۷۰ |
| دانشگاه هنر و موسیقی | ۵۷ | — | — |
این جمعیت دانشگاهی برای ایرانی‌ها ناآشنا نیست. در ترم زمستانه ۲۰۲۴/۲۵ تعداد ۱۷٬۲۴۸ دانشجوی ایرانی در آلمان درس می‌خواندند و ایران چهارمین کشور مبدأ بود، بعد از هند، چین و ترکیه.
Universität، هخشوله یا دانشگاه هنر: کدام به مسیر شما می‌خورد؟
جواب کوتاه: اگر پژوهش و احتمال دکتری در ذهن دارید، Universität. اگر زودتر می‌خواهید وارد صنعت شوید، هخشوله. اگر کارتان هنری است، دانشگاه هنر با قواعد کاملاً جدا.
Universität نهاد پژوهشی کلاسیک است. دانشگاههای فنی (Technische Universität) هم در همین دسته شمرده میشوند، نه در دسته هخشوله‌ها. وزن ارشد در این مؤسسه‌ها بالاست: تعداد برنامه‌های ارشدشان از کارشناسی بیشتر است و نیمی از دانشجویان بین‌المللی آنها (۴۹٫۷٪) در مقطع ارشد هستند.
دانشگاه علوم کاربردی درس را به کار عملی نزدیک‌تر میکند. ۶۲٫۶٪ کارشناسی‌های این مؤسسه‌ها هفت یا هشت ترم است، نه شش ترم. بیشتر دانشجویان بین‌المللی هخشوله‌ها (۵۳٫۴٪) در کارشناسی‌اند و بیشتر کارشناسی‌های انگلیسی‌زبان آلمان هم همین‌جا ارائه میشود. یک نکته فنی برای دیپلمه‌ها: آزمون FSP که از اشتودین‌کالج وابسته به هخشوله گرفته شود، معمولاً فقط برای هخشوله‌ها اعتبار دارد. FSP اشتودین‌کالج دانشگاهی برای هر دو نوع معتبر است. این انتخاب را قبل از ثبت‌نام در اشتودین‌کالج بکنید، نه بعد از آن.
دانشگاههای هنر و موسیقی معمولاً با آزمون استعداد یا پورتفولیو پذیرش میدهند و نمره مدرسه نقش کمتری دارد. DAAD می‌گوید برخی متقاضیان رشته‌های هنری از شرط اشتودین‌کالج هم معاف میشوند.
چرا دولتی؟ محدودیت ظرفیت (NC) که بر پایه قاعده پر کردن کامل ظرفیت ساخته شده فقط در مؤسسه‌های دولتی اعمال میشود. مؤسسه خصوصی قواعد پذیرش و شهریه خودش را دارد و موضوع این صفحه نیست.
TU9، U15 و «دانشگاه برتر» یعنی چه؟
این سه برچسب را زیاد می‌شنوید. دو تای اول باشگاه‌هایی هستند که خود دانشگاه‌ها ساخته‌اند؛ سومی عنوان یک برنامه بودجه پژوهشی دولت فدرال و ایالت‌هاست.
| برچسب | چیست | اعضا |
|---|---|---|
| TU9 | اتحاد ۹ دانشگاه فنی پیشرو | RWTH آخن، TU برلین، TU براونشوایگ، TU دارمشتات، TU درسدن، لایبنیتس هانوفر، KIT کارلسروهه، TU مونیخ، اشتوتگارت |
| German U15 | ۱۵ دانشگاه جامع بزرگ و پژوهشمحور دارای دانشکده پزشکی | FU برلین، HU برلین، بن، فرانکفورت، فرایبورگ، گوتینگن، هامبورگ، هایدلبرگ، کلن، لایپزیگ، ماینتس، LMU مونیخ، مونستر، توبینگن، وورتسبورگ |
| دانشگاه برتر (Exzellenzuniversität) | خط بودجه‌ای در «راهبرد برتری» (Exzellenzstrategie) | ۱۵ مجموعه از ژانویه ۲۰۲۷ (پایین را ببینید) |
فهرست دانشگاههای برتر از ۲۰۲۷
در ارزیابی مارس ۲۰۲۶ ده مجموعه از یازده مجموعه قبلی برای دوره ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۳ تمدید شدند: RWTH آخن، اتحاد دانشگاههای برلین (FU، HU و TU برلین)، بن، TU درسدن، هامبورگ، هایدلبرگ، KIT، LMU مونیخ، TU مونیخ و توبینگن. کنستانتس تمدید نشد.
در تصمیم ۲ اکتبر ۲۰۲۶ پنج مجموعه جدید انتخاب شدند که بودجه‌شان از ۱ ژانویه ۲۰۲۷ شروع میشود: سه دانشگاه (فرایبورگ، ینا و کلن) و دو اتحاد. اتحاد راین-ماین شامل TU دارمشتات، گوته فرانکفورت و ماینتس است و اتحاد «Ruhr Innovation Lab» شامل رور بوخوم و TU دورتموند.
این عنوان‌ها چه چیزی را نشان نمی‌دهند؟
کیفیت تدریس، سختی پذیرش و ارزش رسمی مدرک را. عنوان برتر یعنی بودجه پژوهشی: سالانه ۱۰ تا ۱۵ میلیون یورو برای هر دانشگاه و ۱۵ تا ۲۸ میلیون یورو برای هر اتحاد، که ۷۵٪ آن را دولت فدرال می‌دهد. این پول به خوشه‌های پژوهشی و زیرساخت می‌رسد. برای دانشجوی ارشد یا دکتری که می‌خواهد در یکی از همان خوشه‌ها کار کند مهم است. برای دانشجوی ترم اول کارشناسی، خیلی کمتر.
مثال کنستانتس را در نظر بگیرید. این دانشگاه در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ عنوان برتر دارد و در ۱ ژانویه ۲۰۲۷ ندارد. استادها، کلاس‌ها و مدرکش در این یک روز عوض شده‌اند؟ نه.
درباره رتبه‌بندی‌های جهانی هم همین احتیاط لازم است. رتبه کلی هر سال جابه‌جا میشود و چیزی درباره رشته مشخص شما نمی‌گوید. ما در این صفحه عمداً عدد رتبه نیاورده‌ایم. اگر می‌خواهید از رتبه استفاده کنید، رتبه رشته‌ای را از سایت خود مؤسسه رتبه‌بندی بخوانید، نه از صفحه‌های تبلیغاتی.
چطور از میان این‌همه دانشگاه انتخاب کنیم؟
از رشته شروع کنید، نه از نام دانشگاه. ترتیبی که در عمل جواب می‌دهد این است:
- برنامه و زبان تدریس. آیا همان رشته‌ای که می‌خواهید، به زبانی که مدرکش را دارید یا می‌توانید بگیرید، ارائه میشود؟ بیشتر دانشگاه‌ها همین‌جا از فهرست حذف میشوند. دسته‌بندی رشته‌ها را در صفحه رشته‌های تحصیلی ببینید.
- محدودیت ظرفیت. سهم برنامه‌های محدود در ایالت‌ها خیلی فرق دارد. در مقطع پایه، هامبورگ با ۵۸٫۵٪، برلین با ۵۶٫۰٪ و برمن با ۴۴٫۷٪ بیشترین سهم برنامه محدود را دارند. شهرهای پرطرفدار رقابت بیشتری دارند؛ توضیح کامل در صفحه NC چیست آمده است.
- شهریه. بیشتر دانشگاههای دولتی شهریه نمی‌گیرند، اما بادن-وورتمبرگ و TUM استثنا هستند. ۱٬۵۰۰ یورو در ترم در طول یک کارشناسی شش‌ترمه میشود ۹٬۰۰۰ یورو. جزئیات در صفحه تحصیل رایگان در آلمان.
- مسیر اپلای. بعضی دانشگاه‌ها از راه uni-assist پرونده میگیرند، بعضی مستقیم، و بعضی فقط گواهی VPD می‌خواهند. این روی هزینه و زمان شما اثر دارد.
- اشتودین‌کالج در همان ایالت. ایالت‌های براندنبورگ، برمن و زارلاند اشتودین‌کالج ندارند و نوردراین-وستفالن هم دیگر کالج دولتی خودش را اداره نمی‌کند. به گفته DAAD بعضی دانشگاه‌ها به متقاضیانی که کالج را در همان ایالت گذرانده‌اند سهمیه میدهند.
- شهر و هزینه زندگی. اجاره در مونیخ و در درسدن یک عدد نیست. بودجه ماهانه را در صفحه هزینه تحصیل و زندگی مقایسه کنید.
بعد از این شش مرحله معمولاً پنج تا هشت دانشگاه می‌ماند. فهرست اپلای واقعی همین است. کار روزانه GO2DE هم همین تطبیق است: آن‌قدر تجربه داریم که بدانیم کدام دانشجو را به کدام دانشگاه و رشته بفرستیم تا پذیرش او قطعی باشد. این اطمینان فقط برای پرونده‌ای است که مدارکش را دیده و تایید کرده باشیم؛ اگر شرایط به دانشگاهی نخورد، همان ابتدا می‌گوییم. اگر می‌خواهید کسی این فهرست را با مدارک شما تطبیق دهد، بررسی رایگان مدارک از فرم صفحه مشاوره انجام میشود.
معرفی دانشگاه‌ها را از کجا شروع کنیم؟
برای هر دانشگاه صفحه جدا نوشته‌ایم. اگر نمی‌دانید از کدام شروع کنید، این دسته‌بندی کمک میکند.
فنی و مهندسی
شش عضو TU9 در فهرست اول ما هستند. RWTH آخن، دانشگاه فنی مونیخ، KIT کارلسروهه و TU درسدن هم عضو TU9 هستند و هم عنوان برتر دارند. TU برلین از راه اتحاد دانشگاههای برلین در این فهرست است. دانشگاه اشتوتگارت عضو TU9 است بدون عنوان برتر، و مثال خوبی است که نبود این عنوان چیزی از اعتبار مهندسی یک دانشگاه کم نمی‌کند.
جامع و پژوهشی
از گروه U15: LMU مونیخ، هایدلبرگ، هامبورگ، فرایبورگ و دو دانشگاه برلینی، یعنی دانشگاه آزاد برلین و هومبولت. این‌ها برای پزشکی، علوم پایه، علوم انسانی و اجتماعی انتخاب‌های طبیعی‌اند.
یادتان باشد که هایدلبرگ، فرایبورگ، KIT و اشتوتگارت هر چهار در بادن-وورتمبرگ هستند و شهریه ۱٬۵۰۰ یورویی دارند. و اینکه فهرست بالا فقط شروع است: دانشگاههای کم‌نام‌تر در شهرهای کوچک‌تر اغلب رقابت کمتر و اجاره پایین‌تری دارند و برای خیلی از پرونده‌ها انتخاب عاقلانه‌تری هستند.
