رشتههای تحصیلی آلمان را نمی‌شود با یک فهرست الفبایی فهمید: ۲۲٬۴۲۶ برنامه در ترم زمستانه ۲۰۲۵/۲۶ ثبت شده است. برای متقاضی ایرانی سه پرسش هر رشته را تعریف می‌کند. به کدام دوره اشتودینکالج می‌خورد؟ محدودیت ظرفیت دارد؟ و به چه زبانی تدریس می‌شود؟ این صفحه همین سه پرسش را برای گروه‌های اصلی رشتهها جواب میدهد. راهنمای تک‌تک رشتهها در فهرست پایین صفحه است.
ساختار رشتهها در آلمان: کارشناسی، ارشد و آزمون دولتی
بیشتر رشتهها دو مرحله‌ای‌اند، ولی چند رشته مهم این‌طور نیستند. از آن ۲۲٬۴۲۶ برنامه، ۱۰٬۲۱۸ کارشناسی و ۱۰٬۴۹۲ ارشد است. ۱٬۳۸۲ برنامه هم به آزمون دولتی یا کلیسایی ختم می‌شود.
- کارشناسی در دانشگاه معمولاً شش ترم و ۱۸۰ واحد ECTS است؛ در خیلی از هخشوله‌ها هفت ترم. استثنا هم هست: کارشناسی معماری TUM هشت ترم طول می‌کشد.
- ارشد استاندارد چهار ترم و ۱۲۰ واحد ECTS است.
- آزمون دولتی (Staatsexamen) ساختار رشتههایی است که دولت بر حرفه‌شان نظارت دارد: پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی و مسیر کلاسیک حقوق. این رشتهها کارشناسی و ارشد جدا ندارند. پزشکی یک دوره ششساله پیوسته است.
چرا این تقسیم‌بندی برای شما مهم است؟ چون کسی که در ایران کارشناسی گرفته و می‌خواهد در آلمان «ارشد پزشکی» یا «ارشد حقوق» بخواند، دنبال چیزی می‌گردد که به آن شکل وجود ندارد.
هر رشته به کدام دوره اشتودینکالج می‌خورد؟
اشتودینکالج دوره عمومی ندارد. از روز اول در یک «دوره تخصصی» (Schwerpunktkurs) ثبت‌نام می‌کنید و آزمون پایانی آن فقط برای گروه رشتههای همان دوره اعتبار دارد. پس انتخاب رشته را باید قبل از کالج کرده باشید.
| دوره در کالج دانشگاهی | معادل در کالج هخشوله | گروه رشتهها |
|---|---|---|
| T | TI | ریاضی، علوم طبیعی، همه مهندسی‌ها، کامپیوتر |
| M | — | پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی، زیستشناسی |
| W | WW | مدیریت، اقتصاد، علوم اجتماعی |
| G | GD (طراحی و هنر)، SW (علوم اجتماعی) | علوم انسانی، مطالعات آلمانی |
| S | — | رشتههای زبان (بعضی کالج‌ها G و S را یکی کرده‌اند) |
برای چند رشته جواب واحدی وجود ندارد و دانشگاه‌ها متفاوت عمل می‌کنند. روانشناسی بسته به دانشگاه در گروه M، W یا G می‌افتد. حقوق گاهی G و گاهی W است. معماری معمولاً T می‌خواهد، ولی هر دانشکده قاعده خودش را دارد. مهندسی صنایع بیشتر T است و بعضی دانشگاه‌ها W را هم می‌پذیرند. در این موارد پیش از ثبت‌نام در کالج از دانشگاه مقصد بپرسید؛ یک ایمیل کوتاه یک سال را نجات میدهد.
رشته دیپلم شما هم تعیین‌کننده است
طبق ارزیابی anabin برای دیپلم‌های نظام جدید (از ژوئن ۲۰۱۹)، دیپلم ریاضیفیزیک و علوم تجربی برای همه دوره‌های تخصصی راه دارند. دیپلم ادبیات و علوم انسانی و دیپلم علوم و معارف اسلامی فقط به دوره‌های علوم انسانی، حقوق و علوم اجتماعی می‌رسند و دوره اقتصاد از آن‌ها مستثناست. دیپلم‌های فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش فقط به دوره هم‌راستا با رشته قبلی راه دارند. خود کالج و دوره‌هایش در صفحه اشتودینکالج آلمان توضیح داده شده است.
برای کسانی که بدون کالج وارد میشوند هم قیدی هست. پذیرش مستقیم بعد از یک سال تحصیل دانشگاهی «وابسته به رشته» است و فقط همان رشته و رشتههای مجاور را پوشش میدهد. دانشجوی ترم سوم مهندسی عمران با این پذیرش نمی‌تواند وارد روانشناسی شود.
کدام رشتهها محدودیت ظرفیت دارند و کدام آزادند؟
بیشتر رشتهها آزادند. آمار HRK برای ترم زمستانه ۲۰۲۵/۲۶ می‌گوید ۷۰٫۷٪ برنامه‌های کارشناسی بدون محدودیت پذیرش میدهند. در مقطع پایه ۲۰٫۰٪ برنامه‌ها NC محلی دارند، ۹٫۰٪ آزمون یا ارزیابی صلاحیت، و فقط ۰٫۸٪ تخصیص سراسری. مشکل اینجاست که رشتههای پرطرفدار ایرانی‌ها درست در همان اقلیت قرار دارند.
| وضعیت پذیرش | رشتههای نمونه | معنی برای شما |
|---|---|---|
| تخصیص سراسری | پزشکی، دندانپزشکی، دامپزشکی، داروسازی | رقابت در سهمیه کوچک خارجی‌ها؛ اپلای مستقیم به هر دانشگاه |
| NC محلی، اغلب سخت | روانشناسی؛ مدیریت در دانشگاه‌های بزرگ | معدل تبدیل‌شده تعیین‌کننده است |
| ارزیابی صلاحیت یا آزمون استعداد | معماری، هنر و طراحی، کامپیوتر در بعضی دانشگاه‌ها | نمره به‌تنهایی کافی نیست؛ آزمون، پورتفولیو یا انگیزه‌نامه هم وزن دارد |
| معمولاً پذیرش آزاد | بسیاری از برنامه‌های مهندسی و علوم پایه | داشتن شرایط رسمی و زبان کافی است |
ردیف آخر را با احتیاط بخوانید. فهرست مرکزی‌ای که بگوید کدام رشته در کدام دانشگاه آزاد است وجود ندارد و وضعیت از دانشگاهی به دانشگاه دیگر فرق می‌کند. کارشناسی انفورماتیک TUM مثلاً NC عددی ندارد، ولی ارزیابی صلاحیت دومرحله‌ای دارد. سازوکار رقابت و سهمیه غیر اروپایی‌ها را در صفحه NC در دانشگاه‌های آلمان بخوانید.
کدام رشتهها به انگلیسی هم ارائه میشوند؟
در کارشناسی تقریباً هیچ‌کدام به شکل گسترده؛ در ارشد خیلی‌ها. فقط ۳٫۷٪ برنامه‌های مقطع پایه انگلیسی‌زبان است، در برابر ۱۸٫۲٪ در مقاطع تکمیلی. پس قاعده عملی برای همه گروه‌های رشته‌ای یکی است: کارشناسی یعنی آلمانی در سطح C1، و انگلیسی گزینه واقع‌بینانه ارشد است.
چند استثنای مهم در جهت مخالف هم هست. در پژوهش ما هیچ دوره پزشکی انگلیسی‌زبان در دانشگاه دولتی پیدا نشد. مسیر آزمون دولتی حقوق و گرایش بالینی روانشناسی هم آلمانی است. آمار و روش جست‌وجو در صفحه تحصیل به زبان انگلیسی آمده و سطح مدرک لازم در صفحه مدرک زبان دانشگاه‌های آلمان.
دانشجویان بین‌المللی در آلمان بیشتر چه می‌خوانند؟
مهندسی، با فاصله زیاد. طبق گزارش «Wissenschaft weltoffen kompakt 2026»، توزیع دانشجویان بین‌المللی در گروه‌های رشته‌ای این است: مهندسی ۴۲٫۷٪، حقوق و اقتصاد و علوم اجتماعی ۲۵٫۳٪، ریاضی و علوم طبیعی ۱۱٫۹٪، علوم انسانی ۸٫۳٪، پزشکی و علوم سلامت ۴٫۷٪ و هنر ۴٫۶٪.
سهم کوچک پزشکی از علاقه کم نیست؛ از ظرفیت کم است. و سهم بزرگ مهندسی فقط به شهرت صنعت آلمان برنمی‌گردد: این رشتهها ظرفیت بیشتر، محدودیت کمتر و ارشد انگلیسی فراوان‌تری دارند.
درآمد را چقدر در انتخاب رشته دخالت دهیم؟
به عنوان یک معیار در کنار بقیه، نه معیار اول. گزارش حقوق Stepstone برای ۲۰۲۶ میانه حقوق ناخالص سالانه در شروع کار را برای چند شغل این‌طور داده است: مشاور مالیاتی ۷۳٬۵۰۰ یورو، پزشک ۷۲٬۰۰۰ یورو، مهندس یادگیری ماشین ۶۶٬۵۰۰ یورو. میانه مهندسان با کمتر از یک سال سابقه ۵۹٬۲۵۰ یورو است.
این اعداد سه قید دارند. اول، مربوط به شغل‌اند نه رشته؛ فارغ‌التحصیل مدیریت می‌تواند مشاور مالیاتی شود یا کارمند ساده فروش. دوم، منطقه و اندازه شرکت اثر زیادی دارد و فاصله غرب و شرق آلمان حدود ۱۳٪ است. سوم، ناخالص‌اند. رشته‌ای را که سه سال به زبان دوم خواهید خواند با جدول حقوق انتخاب نکنید.
راهنمای رشتهها را از کجا شروع کنیم؟
برای هر رشته صفحه جدا داریم. این چند خط کمک می‌کند بدانید در هر کدام با چه مسئله‌ای روبه‌رو می‌شوید.
- پزشکی: آزمون دولتی، دوره M، سهمیه محدود خارجی‌ها و شرط زبانی بالاتر از رشتههای دیگر.
- کامپیوتر (Informatik): دوره T، کارشناسی آلمانی و بهترین عرضه ارشد انگلیسی در میان رشتههای فنی.
- مهندسی مکانیک: دوره T و کارآموزی پیش از تحصیل که خیلی از دانشگاه‌ها می‌خواهند.
- مهندسی برق: دوره T و ارشدهای انگلیسی در مخابرات، قدرت و میکروالکترونیک.
- مهندسی عمران: کارشناسی شش یا هفت‌ترمه به آلمانی و چند ارشد انگلیسی در آب، محیط زیست و زیرساخت.
- معماری: آزمون استعداد به عنوان قاعده، نه استثنا.
- مدیریت و BWL: دوره W، محدودیت ظرفیت در دانشگاه‌های بزرگ و MBA که حتی در دانشگاه دولتی شهریه دارد.
- روانشناسی: محدودیت ظرفیت در کارشناسی و ارشد، و گلوگاه معروف ورود به ارشد.
اگر بین دو رشته مانده‌اید، هر دو را با همان سه پرسش اول صفحه بسنجید. معمولاً یکی از آن‌ها برای پرونده شما راه روشن‌تری دارد.
