جواب کوتاه: تحصیل در آلمان بدون مدرک زبان، اگر منظور «هیچ مدرکی» باشد، در دانشگاه دولتی شدنی نیست. اما اگر منظور «بدون مدرک آلمانی» یا «بدون آیلتس» است، چند راه واقعی وجود دارد. برنامه انگلیسیزبان مدرک آلمانی نمی‌خواهد. بعضی دانشگاهها به‌جای آیلتس گواهی تحصیل به زبان انگلیسی را قبول میکنند. پذیرش مشروط هم اجازه می‌دهد مدرک را دیرتر و در خود آلمان بگیرید.
هر کدام از این راه‌ها شرط و هزینه خودش را دارد و هیچ‌کدام زبان را حذف نمیکند. فقط یکی از دو زبان را کنار می‌گذارد یا زمان آزمون را جابه‌جا میکند. پایینتر همه را جدا کرده‌ایم، با آنچه تایید شده و آنچه فقط شنیده میشود.
«بدون مدرک زبان» دقیقا یعنی بدون کدام مدرک؟
این عبارت در جست‌وجوها چهار معنای متفاوت دارد و جواب هر کدام فرق میکند.
| منظور شما | شدنی است؟ | چه چیزی بهجایش لازم است |
|---|---|---|
| بدون مدرک آلمانی | بله، در برنامههای انگلیسیزبان | مدرک انگلیسی (آیلتس، تافل و مانند آن) |
| بدون مدرک انگلیسی | بله، در برنامههای آلمانی‌زبان؛ در برنامه انگلیسی فقط با شرط | مدرک آلمانی، یا گواهی تدریس به انگلیسی در دانشگاه‌هایی که میپذیرند |
| بدون مدرک در زمان درخواست | گاهی، با پذیرش مشروط یا مهلت تا ثبتنام | مدرک سطح پایینتر و گذراندن آزمون پیش از شروع رشته |
| بدون هیچ مدرکی، هیچ‌وقت | نه | — |
پس پیش از هر تصمیمی مشخص کنید کدام ردیف وضعیت شماست. بیشتر سردرگمی‌ها از همین‌جا شروع میشود: کسی تبلیغی درباره ردیف اول می‌بیند و آن را به ردیف چهارم تعمیم می‌دهد.
دانشگاههای آلمان در حالت عادی چه مدرک زبانی میخواهند؟
برای رشته آلمانی‌زبان چهار مدرک در همه دانشگاهها و همه رشتهها اعتبار کامل دارد: DSH با نتیجه DSH-2، TestDaF با دست‌کم سطح ۴ در هر چهار بخش، بخش آلمانی آزمون پایان اشتودینکالج (FSP) و دیپلم زبان DSD II. این را چارچوب مشترک دانشگاهها و وزیران فرهنگ ایالت‌ها تعیین کرده است، نه سلیقه هر دانشگاه.
چند مدرک دیگر هم معادل شناخته میشوند: Goethe-Zertifikat C2، ÖSD C2 و telc Deutsch C1 Hochschule. توجه کنید که از گوته و ÖSD سطح C2 در این فهرست آمده، نه C1. در TestDaF دیجیتال «چهار در هر بخش» یعنی دست‌کم ۱۰ امتیاز از ۲۰ در خواندن، شنیدن، نوشتن و گفتن.
برای رشته انگلیسیزبان مدرک انگلیسی جای مدرک آلمانی را می‌گیرد. شرح کامل سطح‌ها و معادل‌ها را در صفحه مدرک زبان لازم برای دانشگاههای آلمان نوشته‌ایم و برای هر آزمون صفحه جدا داریم: TestDaF، telc، گوته و ÖSD.
بدون مدرک آلمانی: برنامههای انگلیسیزبان چقدر واقعی‌اند؟
واقعی‌اند، ولی تقریبا فقط در مقطع ارشد. در کل آلمان ۱٬۹۲۸ ارشد انگلیسیزبان ثبت شده که ۱۸٫۴ درصد همه ارشدهاست. در لیسانس فقط ۴۲۴ برنامه هست، یعنی ۴٫۲ درصد.
همین ۴۲۴ برنامه هم آن چیزی نیست که خیلی‌ها تصور میکنند. در پایگاه برنامههای بین‌المللی DAAD، از ۲۳۷ لیسانس «فقط انگلیسی» ۱۷۲ برنامه در دانشگاههای علوم کاربردی است و تنها ۱۱۵ برنامه بدون شهریه علامت خورده است. دانشگاههای خصوصی هم در این آمار هستند. نتیجه عملی: لیسانس انگلیسیزبان رایگان در دانشگاه دولتی حدود صد برنامه در کل کشور است.
در ارشد وضع خیلی بهتر است. RWTH آخن، دانشگاه فنی برلین، KIT، اشتوتگارت، هایدلبرگ و LMU هر کدام چندین ارشد انگلیسی دارند، بیشتر در مهندسی، کامپیوتر، علوم پایه و اقتصاد. بیشترین سهم برنامه انگلیسی در کشاورزی و جنگلداری (۲۳٫۸ درصد) و ریاضی و علوم طبیعی (۲۱٫۲ درصد) است و کمترین در پزشکی و سلامت (۶٫۴ درصد) و تربیت معلم.
برنامه انگلیسیزبان یعنی معافیت از مدرک آلمانی، نه معافیت از مدرک زبان. دانشگاه مدرک انگلیسی میخواهد و سفارت هم برای ویزای برنامه انگلیسیزبان از آیلتس یا تافل نام میبرد.
فهرست رشتهها و روش جست‌وجو در صفحه تحصیل به زبان انگلیسی در آلمان آمده است.
برنامه انگلیسیزبان چه نمره‌ای از آیلتس یا تافل میخواهد؟
هر برنامه نمره خودش را دارد، ولی دو نمونه تاییدشده دامنه را نشان می‌دهد.
| دانشگاه | آیلتس آکادمیک | تافل iBT | نکته |
|---|---|---|---|
| دانشگاه فنی مونیخ (TUM) | ۶٫۵ | ۸۸ | PTE Academic 65 و Cambridge CAE/CPE هم پذیرفته است؛ تافل ITP نه |
| دانشگاه فنی دارمشتات، ارشدهای انگلیسی | ۷٫۰ | ۹۵ | بهعنوان مدرک استاندارد اعلام شده |
TUM نسخه خانگی تافل (Home Edition) را قبول دارد ولی جمع بهترین نمره‌های چند آزمون (MyBest) را نه. ارشدهای دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه هومبولت برلین سطح C1 انگلیسی میخواهند. uni-assist میتواند نتیجه آیلتس، تافل و کمبریج را آنلاین راستی‌آزمایی کند، پس مدرک جعلی یا دست‌کاری‌شده همان اول کنار گذاشته میشود.
راهنمای هر آزمون را جدا ببینید: آیلتس، تافل و PTE.
بدون آیلتس و تافل: گواهی تدریس به زبان انگلیسی (MOI) کجا قبول است؟
در بعضی دانشگاهها، نه در همه. تنها جمله رسمیای که در این باره پیدا کردیم از uni-assist است: گواهی تحصیل به زبان انگلیسی «در برخی دانشگاهها» پذیرفته میشود. فهرست سراسری از این دانشگاهها وجود ندارد و باید صفحه زبان همان رشته را بخوانید.
برای متقاضی ایرانی این راه معمولا باریک است. لیسانس در بیشتر دانشگاههای ایران به فارسی تدریس میشود و نامه‌ای که فقط بگوید «بعضی منابع درسی انگلیسی بوده» گواهی زبان تدریس به حساب نمی‌آید. اگر واقعا دوره‌ای تمام‌انگلیسی گذرانده‌اید، نامه باید از خود دانشگاه صادر شده باشد و کل دوره را پوشش دهد. دانشگاهی مثل TUM فهرست بسته‌ای از آزمون‌ها دارد و چنین نامه‌ای در آن نیست.
یک نکته دیگر هم هست. پذیرش دانشگاه پایان کار نیست: برگه راهنمای سفارت تهران برای برنامه انگلیسیزبان مدرک آیلتس یا تافل را نام میبرد که در روز مصاحبه بیش از یک سال از آن نگذشته باشد.
درباره Duolingo هم محتاط باشید. در منابع رسمی ما پذیرش آن تایید نشد و TUM آن را در فهرستش ندارد. اگر صفحه رشته نامش را نیاورده، فرض را بر «قبول نیست» بگذارید.
اشتودینکالج با چه سطحی از آلمانی شروع میشود؟
با B1، و در بعضی کالجها B2. اشتودینکالج راه دیپلمه‌های ایرانی به لیسانس است و خیلی‌ها فکر میکنند چون «دوره آمادگی» است، زبان را از صفر یاد می‌دهد. این‌طور نیست. کالج آلمانی را از حدود B1 تا C1 بالا میبرد و هم‌زمان درس تخصصی می‌دهد.
| کالج | آلمانی لازم برای ورود | آزمون ورودی |
|---|---|---|
| فرانکفورت | مدرک B1، یا TestDaF با ۳ در هر بخش، یا گواهی پایان دوره B2 | فقط آزمون آلمانی (C-Test)، حضوری |
| هامبورگ | B2 یا بالاتر، مدرک حداکثر سه‌ساله | ندارد؛ رتبهبندی با مدرک زبان و نمره‌های مدرسه |
| هانوفر | B1 برای دعوت به آزمون | آلمانی و ریاضی یا درس‌های دوره |
| کارلسروهه (KIT) | با آزمون onSET سنجیده میشود | ریاضی و آلمانی، حدود سه ساعت |
| هایدلبرگ | B2 به بالا | دارد |
یک قاعده را هم به خاطر بسپارید: اشتودینکالج و دوره آمادگی زبان آلمانی همیشه مدرک آلمانی میخواهند، حتی اگر رشته‌ای که بعدا می‌خوانید انگلیسی باشد. دیپلمه‌ای که میخواهد «بدون آلمانی» لیسانس انگلیسی بخواند، اگر مدرکش ورود مستقیم نمی‌دهد، باز هم سر راه کالج به آلمانی می‌رسد.
خبر خوب این است که قبولی در بخش آلمانی FSP خودش مدرک کامل زبان برای همه رشته‌هاست. کسی که کالج را تمام کند دیگر TestDaF یا DSH لازم ندارد. جزئیات در صفحه اشتودینکالج آلمان هست.
پذیرش مشروط و دوره زبان در آلمان چطور کار میکند؟
بعضی دانشگاهها متقاضی‌ای را که از نظر مدرک تحصیلی واجد شرایط است، به شرط گذراندن دوره زبان و قبولی در آزمون میپذیرند. شما با سطح پایینتر، مثلا B1 یا B2، وارد دوره آمادگی می‌شوید و در پایان در همان دانشگاه آزمون DSH می‌دهید. DSH در آلمان برگزار میشود و برای همین با این مسیر جور است.
از نظر قانون اقامت هم این راه پیش‌بینی شده است. دوره زبانی که به پذیرش دانشگاه وصل است جزو «آمادگی تحصیل» حساب میشود و سفارت آلمان در تهران یکی از سه فهرست انتظار دانشجویی‌اش را به «اشتودینکالج و دوره زبان آمادگی» اختصاص داده و نوشته که پذیرش مشروط هم ممکن است.
اما چهار محدودیت جدی دارد:
- از صفر نیست. دانشگاهها معمولا برای دوره آمادگی هم سطح ورودی میخواهند و مهلت این دوره‌ها اغلب زودتر از مهلت رشته‌هاست.
- سفارت هم مدرک میخواهد. در فهرست مدارک ویزا «مدرک زبان در سطحی که برای شروع دوره لازم است» آمده، با عمر حداکثر یک سال.
- گران‌تر است. چند ماه تا یک سال بیشتر در آلمان زندگی می‌کنید، با تمکن مالی ۹۹۲ یورو در ماه (سال ۲۰۲۶). دانشجوی دوره زبان معمولا نمی‌تواند عضو بیمه دولتی شود و باید بیمه خصوصی بگیرد.
- تضمینی ندارد. اگر آزمون پایان دوره را قبول نشوید، پذیرش رشته فعال نمیشود.
ویزای دوره زبانی که به تحصیل وصل نیست نوع دیگری است و به تشخیص مقام‌ها بستگی دارد. درباره ویزا موضع ما همیشه یکی است: ما ویزا نمیگیریم و قول ویزا هم نمیدهیم؛ چنین وعدهای خلاف قانون است. وضعیت جاری سفارت را در صفحه ویزای تحصیلی آلمان بخوانید و مبلغ تمکن را در حساب بلوکه.
آزمون‌های خود دانشگاه: DSH، onSET و C-Test جای مدرک را میگیرند؟
تا حدی. این آزمون‌ها مدرک بیرونی را برای یک مرحله مشخص جایگزین میکنند، ولی باز آزمون‌اند و باید قبول شوید.
DSH آزمون زبان خود دانشگاههاست. نتیجه DSH-2 برای همه رشتهها کافی است؛ دانشگاه میتواند برای رشته‌ای DSH-1 را بپذیرد یا DSH-3 بخواهد. onSET و C-Test آزمون‌های کوتاه تعیین سطح‌اند که کالج‌هایی مثل KIT و فرانکفورت برای ورود استفاده میکنند. آزمون ورودی کالج معمولا در آلمان و حضوری است، یعنی پیش از آن باید ویزا داشته باشید.
راه دیگری هم هست که کمتر شناخته شده: آزمون FSP به‌صورت خارجی (بدون شرکت در کلاس‌های کالج). همهجا معتبر است، ولی جا محدود است و زبان بیشتری میخواهد. KIT برایش دست‌کم B1 و فرانکفورت TestDaF با حداقل ۱۴ امتیاز یا DSH-1 میخواهد و خودش میگوید نرخ قبولی خیلی پایین است.
کدام رشتهها زبان بالاتر از حد معمول میخواهند؟
پزشکی و رشته‌های نزدیک به آن. در این رشتهها نه‌تنها راه «بدون مدرک» بسته است، بلکه مدرک معمولی هم گاهی کم است.
دانشگاه گرایفسوالد برای پزشکی و دندانپزشکی سطح C2 و برای داروسازی و روانشناسی C1 میخواهد. در فرایبورگ حداقل DSH-2 یا TestDaF با چهار ۴ پذیرفته میشود، ولی از ۱۵ امتیاز زبان فقط ۵ امتیاز می‌آورد؛ برای ۱۵ امتیاز DSH-3 یا نتیجه‌ای در همان حد لازم است. در تحقیق ما هیچ برنامه پزشکی انگلیسیزبان در دانشگاه دولتی پیدا نشد. اگر هدفتان پزشکی در آلمان است، برنامه زبان را از همان اول برای سطحی بالاتر از C1 بچینید.
در جهت مقابل، چارچوب رسمی به دانشگاهها اجازه می‌دهد برای بعضی رشتهها سطح ورودی پایین‌تری تعیین کنند، به شرط آنکه دانشجو در طول تحصیل زبانش را بالا ببرد. این استثناست و فقط وقتی به کار میآید که صفحه همان رشته صریحا نوشته باشد.
چه چیزهایی افسانه است؟
| ادعا | واقعیت |
|---|---|
| «پذیرش بدون هیچ مدرک زبان می‌گیریم» | دانشگاه دولتی برای شروع رشته همیشه یکی از دو زبان را با مدرک میخواهد. آنچه فروخته میشود معمولا دوره زبان است، نه پذیرش رشته. |
| «لیسانس انگلیسی رایگان فراوان است» | حدود صد برنامه بدون شهریه در کل آلمان، بیشترشان در دانشگاههای علوم کاربردی. |
| «در اشتودینکالج آلمانی را از صفر یاد میدهند» | ورود با B1 است و در بعضی کالجها B2. |
| «نامه دانشگاه ایران جای آیلتس را می‌گیرد» | فقط در بعضی دانشگاهها، و فقط اگر کل دوره واقعا به انگلیسی بوده باشد. |
| «Duolingo همهجا قبول است» | در منابع رسمی ما تایید نشد. |
| «Goethe C1 مثل TestDaF است» | در فهرست رسمی معادل‌ها Goethe C2 آمده؛ C1 را فقط بعضی رشتهها میپذیرند. |
| «با ویزای توریستی برو، همانجا درست میشود» | این ویزا به ویزای تحصیلی تبدیل نمیشود. |
| «اوسبیلدونگ زبان نمی‌خواهد» | در عمل دست‌کم B1 لازم است؛ توضیح در صفحه اوسبیلدونگ آلمان. |
سه نمونه از پرونده‌هایی که زیاد می‌بینیم
مهسا، دیپلم تجربی، آلمانی صفر، هدف: لیسانس
مهسا شنیده که «میشود بدون زبان رفت». دیپلم او فقط راه اشتودینکالج را باز میکند و کالج دست‌کم B1 میخواهد. لیسانس انگلیسی هم کمکی نمیکند، چون برای کالج در هر حال آلمانی لازم است. راه واقعی او این است: رسیدن به B1 یا بهتر B2 در ایران، درخواست کالج، آزمون ورودی، یک سال کالج و FSP. اگر یک سال در دانشگاهی معتبر در ایران درس خوانده بود، ورود مستقیم به رشته مرتبط ممکن می‌شد و می‌توانست سراغ لیسانس انگلیسیزبان هم برود. جزئیات هر دو حالت در صفحه پذیرش لیسانس آمده است.
پویا، لیسانس برق، انگلیسی خوب ولی بدون آزمون، هدف: ارشد انگلیسی
پویا میخواهد با نامه دانشگاهش اقدام کند. دوره او به فارسی بوده، پس گواهی زبان تدریس ندارد و نامه «تسلط به انگلیسی» از استاد جای آزمون را نمی‌گیرد. اگر تا ددلاین آیلتس ۶٫۵ بگیرد، شرط زبان برنامههایی در حد ارشدهای TUM را دارد؛ با ۷ برنامههایی مثل ارشدهای دارمشتات هم به فهرستش اضافه میشود. آزمون دادن برای پویا ارزان‌ترین و سریع‌ترین راه است، نه دور زدن آن. شرایط دیگر ارشد را در صفحه پذیرش فوق لیسانس ببینید.
الهام، لیسانس مدیریت، آلمانی B1، هدف: ارشد آلمانی‌زبان
الهام تا ددلاین به C1 نمی‌رسد. برای او دو راه هست. یکی اینکه یک ترم صبر کند و با TestDaF کامل درخواست بدهد. دیگری اینکه دانشگاهی پیدا کند که پذیرش مشروط با دوره آمادگی DSH می‌دهد، با سطح فعلی‌اش وارد دوره شود و آزمون را در آلمان بدهد. راه دوم سریع‌تر به نظر می‌رسد، ولی هزینه چند ماه زندگی اضافه و ریسک قبول نشدن در DSH را دارد. برای خیلی‌ها راه اول ارزان‌تر و مطمئن‌تر است.
اگر هنوز مدرک ندارید، از کجا شروع کنید؟
- مسیر تحصیلی را از روی مدرکتان مشخص کنید: کالج، لیسانس مستقیم یا ارشد. فهرست مدارک هر مسیر در صفحه شرایط و مدارک پذیرش هست.
- زبان برنامه را انتخاب کنید. برای لیسانس تقریبا همیشه آلمانی؛ برای ارشد، هر کدام که زودتر به سطح لازم می‌رسید.
- آزمونی را انتخاب کنید که همهجا پذیرفته است: TestDaF یا telc C1 Hochschule برای آلمانی، آیلتس آکادمیک یا تافل iBT برای انگلیسی.
- تاریخ آزمون را از ددلاین به عقب حساب کنید. نتیجه TestDaF دیجیتال حدود سه هفته بعد میآید. تاریخ‌های اعلام‌شده بعدی: ۲۰ ژانویه، ۳ مارس، ۱۴ آوریل و ۸ ژوئن ۲۰۲۷.
- مرکز آزمون را زود پیدا کنید. در جست‌وجوی اکتبر ۲۰۲۶ از مراکز دارای مجوز در ایران فقط یک مرکز در شیراز برای ماه‌های پیش رو تاریخ آزمون نشان می‌داد. وضعیت را خودتان در سایت برگزارکننده ببینید.
- شرط زبان همان رشته را بخوانید، نه شرط کلی دانشگاه را: سطح، نوع مدرک، و اینکه تا ددلاین لازم است یا تا ثبتنام.
مدرک TestDaF تاریخ انقضا ندارد، ولی طرف‌های دیگر محدودیت می‌گذارند: کالج هامبورگ مدرک حداکثر سه‌ساله میخواهد و سفارت مدرک حداکثر یک‌ساله. پس آزمون را خیلی زودتر از موعد هم ندهید.
درباره زمان: مهلت رایج دانشگاهها ۱۵ ژوئیه برای ترم زمستانه و ۱۵ ژانویه برای ترم تابستانه است و جدول کاملش در صفحه ددلاین پذیرش دانشگاههای آلمان آمده. ما برای کار روی یک پرونده معمولا ۳ تا ۶ ماه پیش از ددلاین زمان لازم داریم: بررسی مدارک، انتخاب دانشگاه، ترجمه‌هایی که خودتان می‌گیرید، رزومه و انگیزه‌نامه و رسیدگی uni-assist. کسی که چند هفته مانده به مهلت و بدون مدرک زبان میآید، در عمل برای ترم بعد برنامه می‌ریزد. ترتیب ماه‌به‌ماه کارها را در نقشه راه ۱۲ ماهه پذیرش ببینید.
مدرک زبان در کدام مرحله‌ها بررسی میشود؟
در سه مرحله، و هر کدام قاعده خودش را دارد. دانستن این ترتیب کمک میکند بفهمید «بدون مدرک» تا کجا دوام می‌آورد.
| مرحله | چه کسی بررسی میکند | چه میخواهد |
|---|---|---|
| درخواست پذیرش | uni-assist یا دانشگاه | مدرک در سطح اعلام‌شده رشته؛ در بعضی دانشگاهها سطح پایینتر کافی است |
| ویزا | سفارت آلمان | مدرک زبان در سطح لازم برای شروع دوره، حداکثر یک‌ساله |
| ثبتنام در دانشگاه | دفتر ثبتنام | مدرک کامل؛ مثلا RWTH آخن برای لیسانس C1 در زمان ثبتنام میخواهد |
یعنی حتی اگر دانشگاهی در مرحله اول سخت نگیرد، دو مرحله بعدی جلوی شماست. دانشگاه مانهایم برای همه درخواست‌های لیسانس از همان ابتدا C1 میخواهد. دانشگاه بن با B2 درخواست را می‌پذیرد و مدرک کامل را برای ثبتنام میخواهد. هر دو قاعده درست است؛ باید بدانید کدام دانشگاه کدام را دارد. شرایط کلی‌تر تحصیل را در شرایط تحصیل در آلمان جمع کرده‌ایم.
نقش ما در پرونده‌ای که مدرک زبان ندارد چیست؟
صادقانه بگوییم: مدرک زبان را هیچ‌کس نمی‌تواند به‌جای شما بگیرد و ما هم برنامه‌ای سراغ نداریم که بدون آن شروع شود. کاری که از ما برمی‌آید این است که از روی مدارک و سطح فعلی‌تان بگوییم کدام راه کوتاه‌تر است: صبر تا آزمون، برنامه انگلیسی، یا دانشگاهی با پذیرش مشروط.
آن‌قدر تجربه داریم که بدانیم کدام دانشجو را به کدام دانشگاه و رشته بفرستیم تا پذیرش او قطعی باشد. این جمله شرط دارد: وقتی مدارک شما را بررسی کردیم و تایید دادیم، پذیرش‌تان قطعی است؛ اگر شرایط کافی نباشد همان اول می‌گوییم. پرونده بدون مدرک زبان معمولا در همان بررسی اول جواب «هنوز نه» می‌گیرد، همراه با اینکه چه مدرکی و تا چه تاریخی لازم است. این بررسی از فرم بررسی رایگان مدارک انجام میشود. مراحل بعد از آن را در اپلای آلمان قدم به قدم نوشته‌ایم.
