پذیرش لیسانس آلمان با دیپلم ایران یک قاعده ساده دارد که خیلی‌ها دیر می‌فهمند: دیپلم، هر شاخه‌ای و با هر معدلی، شما را مستقیم سر کلاس ترم اول نمی‌برد. دیپلم راه کالج پیش‌دانشگاهی را باز می‌کند. برای اینکه کالج را دور بزنید، باید چیزی بیشتر از دیپلم داشته باشید: یک سال دانشگاه در ایران، یا مدرک کاردانی.
پس اولین کار این است که بفهمید در کدام گروه هستید. بقیه تصمیم‌ها از همین‌جا شاخه می‌شوند.
anabin درباره دیپلم نظام جدید (۶-۳-۳) چه می‌گوید؟
دیپلم دوازده‌ساله‌ای که از ژوئن ۲۰۱۹ به بعد گرفته شده، در anabin با نام «گواهینامه پایان تحصیلات دوره متوسطه دوم» ثبت است و نتیجه‌اش برای همه شاخه‌ها یکی است: اشتودین‌کالج و آزمون پایانی آن (Feststellungsprüfung یا FSP). تفاوت شاخه‌ها در این است که به کدام دوره کالج راه دارید.
| شاخه دیپلم نظام جدید | دوره‌های مجاز در کالج | با یک سال موفق دانشگاه |
|---|---|---|
| ریاضی‌فیزیک | همه دوره‌ها، برای همه دانشگاهها | ورود مستقیم در حوزه رشته قبلی |
| علوم تجربی | همه دوره‌ها، برای همه دانشگاهها | ورود مستقیم در حوزه رشته قبلی |
| ادبیات و علوم انسانی | فقط علوم انسانی، حقوق و علوم اجتماعی؛ بدون اقتصاد | ورود مستقیم در حوزه رشته قبلی |
| علوم و معارف اسلامی | فقط علوم انسانی، حقوق و علوم اجتماعی؛ بدون اقتصاد | ورود مستقیم در حوزه رشته قبلی |
| فنیوحرفهای و کاردانش | فقط دوره همراستا با رشته هنرستان | ورود مستقیم در حوزه رشته قبلی |
دو نکته در این جدول ارزش مکث دارد. اول، دیپلم تجربی هم‌ردیف ریاضی است؛ دانش‌آموز تجربی می‌تواند دوره فنی کالج را انتخاب کند و مهندسی بخواند. دوم، دیپلم انسانی راه رشتههای فنی و اقتصادی را از مسیر کالج نمی‌دهد.
درباره معدل: در anabin برای دیپلم نظام جدید نه حداقل نمره‌ای آمده و نه شرط کنکور. بعضی سایت‌های تجاری برای این دیپلم هم از معدل ۱۵ حرف می‌زنند؛ ما چنین شرطی را در منبع رسمی ندیدیم. آنچه واقعیت دارد این است که کالج‌ها ظرفیت محدود دارند و معدل پایین در رقابت به ضرر شماست.
اگر دیپلم نظام قدیم و پیش‌دانشگاهی دارید
برای مدارک قدیمی‌تر، سال اخذ تعیین‌کننده است. سه حالت در anabin ثبت شده:
- دیپلم یازده‌ساله (صادرشده تا پایان ۲۰۱۸) + پیش‌دانشگاهی از ۲۰۱۱ به بعد: اگر معدل کل دیپلم دست‌کم ۱۵ باشد، به دوره کالج همراستا با رشته قبلی راه دارید. کنکور لازم نیست.
- دیپلم یازده‌ساله + پیش‌دانشگاهی پیش از ۲۰۱۱: علاوه بر مدارک، قبولی کنکور سراسری هم خواسته میشود.
- دیپلم دوازده‌ساله خیلی قدیمی (تا حدود ۱۹۹۹): باز هم همراه با قبولی کنکور.
در هر سه حالت، یک سال موفق دانشگاه نتیجه را به ورود مستقیمِ محدود به رشته تبدیل می‌کند. قاعده معدل ۱۵ بدون کنکور ابتدا در سال ۲۰۱۲ به‌صورت موقت وضع شد و حالا دائمی است.
و اگر معدل دیپلم نظام قدیم زیر ۱۵ باشد؟ برای این حالت گروه مشخصی در anabin پیدا نکردیم. به احتمال زیاد بدون تحصیل بیشتر، مثلا کاردانی یا چند ترم دانشگاه، راهی به کالج نیست؛ ولی این برداشت ماست و باید از دانشگاه یا uni-assist پرسیده شود.
یک سال دانشگاه در ایران چه چیزی را عوض می‌کند؟
همه‌چیز را. کسی که یک سال تحصیلی را در دانشگاهی معتبر در ایران با موفقیت گذرانده، دیگر به کالج نیاز ندارد و می‌تواند مستقیم برای ترم اول لیسانس درخواست بدهد. قید مهمش «محدود به رشته» (fachgebunden) است: فقط رشته قبلی و رشتههای نزدیک به آن.
یک مثال. سارا دیپلم تجربی ۱۴۰۲ دارد و دو ترم مهندسی کامپیوتر در یک دانشگاه دولتی خوانده است. او می‌تواند بدون کالج برای Informatik یا مهندسی برق درخواست بدهد. اگر ناگهان بخواهد روان‌شناسی بخواند، آن یک سال کمکش نمی‌کند و باید از مسیر دیپلم، یعنی کالج، وارد شود.
مدرک کاردانی هم همین اثر را دارد. کاردانی دانشگاه دولتی یا دانشگاه آزاد همراه با دیپلم نظام جدید، ورود مستقیم محدود به رشته میدهد. با دیپلم نظام قدیم شرط معدل برمی‌گردد: دیپلم با معدل دست‌کم ۱۵ و پیش‌دانشگاهی از ۲۰۱۱ به اضافه کاردانی یعنی ورود مستقیم؛ با معدل کمتر، باز هم کالج. anabin کاردانی را مدرکی دوساله و پایین‌تر از لیسانس می‌داند که دست‌کم معادل یک سال تحصیل دانشگاهی حساب میشود.
لیسانس چهارساله تمام‌شده از دانشگاه دولتی، ورود مستقیم برای همه رشتهها میدهد. کارشناسی دانشگاه آزاد اگر از ۲۰۱۴ به بعد گرفته شده باشد همین‌طور است؛ مدارک تا ۲۰۱۳ فقط محدود به رشته. کسی که این مدرک را دارد معمولا به ارشد فکر می‌کند، نه لیسانس دوم.
آیا ارزش دارد فقط برای فرار از کالج یک سال در ایران دانشگاه بروید؟ گاهی بله. همان یک سال را می‌توانید صرف رساندن آلمانی به سطح دانشگاه کنید و رقابت آزمون ورودی کالج را هم حذف کرده‌اید. ولی رشته‌تان قفل میشود. اگر هنوز درباره رشته مطمئن نیستید، کالج دست شما را بازتر می‌گذارد.
از کجا بفهمید مدرک شما در کدام گروه anabin می‌افتد؟
خودتان می‌توانید در چند دقیقه ببینید، رایگان و بدون ثبت‌نام. نتیجه الزام‌آور نیست، ولی همان چیزی است که کارشناس دانشگاه هم اول سراغش می‌رود.
- در سایت anabin بخش «Schulabschlüsse mit Hochschulzugang» را باز کنید و کشور Iran را برگزینید.
- نام مدرک را پیدا کنید. دیپلم نظام جدید با قید «از ژوئن ۲۰۱۹، پس از ۱۲ سال مدرسه» و دیپلم قدیم با قید «تا پایان ۲۰۱۸، پس از ۱۱ سال مدرسه» آمده است.
- شاخه و مدارک تکمیلی خودتان (پیش‌دانشگاهی، کنکور، کاردانی، سال دانشگاهی) را با گروه‌ها مقایسه کنید. هر گروه شناسه‌ای دارد که با IRN-BV شروع میشود.
- نتیجه را بخوانید: «Direkter Zugang» یعنی بدون کالج، و «Feststellungsprüfung/Studienkolleg» یعنی اول کالج.
- همین را در پایگاه پذیرش DAAD یا ابزار رایگان «Check: university admission» در سایت uni-assist هم امتحان کنید. هر دو روی داده‌های anabin سوارند و فقط برای مقطع لیسانس جواب می‌دهند.
داده‌های این پایگاه هر سال در دو نوبت بازبینی میشود؛ جوابی که دوستتان دو سال پیش گرفته لزوما برای شما صادق نیست. و حرف آخر با دانشگاه است. اینکه بعد از این بررسی درخواست را کجا و چطور ثبت کنید، در راهنمای uni-assist آمده است.
دیپلمه‌هایی با شرایط متفاوت چه جوابی میگیرند؟
جواب به شاخه، سال اخذ و تحصیلِ بعد از دیپلم بسته است، نه به معدلِ تنها. پنج نمونه ساختگی زیر همین را نشان میدهد.
| متقاضی | مدرک | نتیجه طبق anabin |
|---|---|---|
| علی | دیپلم ریاضی ۱۴۰۱، معدل ۱۳٫۴ | کالج؛ هر دوره‌ای |
| مریم | دیپلم انسانی ۱۴۰۰ | کالج؛ فقط دوره علوم انسانی و اجتماعی |
| رضا | دیپلم هنرستان فنی، رشته برق | کالج؛ فقط دوره همراستا با رشته هنرستان |
| نیما | دیپلم ۱۳۹۵ با معدل ۱۶٫۲ و پیش‌دانشگاهی ۱۳۹۶ | کالج؛ دوره همراستا، بدون کنکور |
| حامد | کاردانی نرم‌افزار دانشگاه آزاد + دیپلم نظام جدید | ورود مستقیم به رشتههای هم‌خانواده |
علی با معدل ۱۳٫۴ از نظر anabin مشکلی ندارد. مشکلش رقابت است. کالجی مثل هامبورگ آزمون نمی‌گیرد و داوطلبان را با مدرک زبان و نمره مدرسه مرتب می‌کند؛ آنجا عقب می‌افتد. در کالجی که آزمون ورودی دارد، نمره همان آزمون تعیین‌کننده است و می‌تواند با آلمانی و ریاضی قوی جبران کند. نمونه‌های بیشتر در صفحه پذیرش با معدل پایین است.
مریم اگر مدیریت و BWL بخواهد، به بن‌بست می‌خورد: دوره اقتصاد کالج برای دیپلم انسانی بسته است. راه باقی‌مانده این است که یک سال در رشته‌ای نزدیک به مدیریت در ایران دانشگاه برود و با همان، مستقیم درخواست بدهد. پیش از این تصمیم، از دانشگاه مقصد بپرسد آن رشته را هم‌خانواده حساب می‌کند یا نه.
رضا باید به نوع کالج دقت کند. اگر به کالج وابسته به Fachhochschule برود، مدرک پایانی‌اش معمولا فقط برای دانشگاه‌های علوم کاربردی اعتبار دارد. برای مهندسی برق در آن دانشگاهها کافی است؛ برای یک دانشگاه فنی نه.
حامد بدون کالج برای Informatik درخواست میدهد. اینکه دانشگاه آلمانی درس‌های کاردانی را هم تطبیق بدهد و او را به ترم بالاتر ببرد، تصمیم همان دانشگاه است و قاعده عمومی ندارد.
برای لیسانس چه سطحی از زبان می‌خواهند؟
برای ورود مستقیم به رشته آلمانی‌زبان، سطح دانشگاهی: مثلا TestDaF با سطح ۴ در هر چهار مهارت یا DSH-2. برای کالج خیلی کمتر، معمولا B1 و در بعضی کالج‌ها B2، چون خود کالج شما را تا C1 بالا می‌برد. بخش آلمانی FSP بعدا به‌عنوان مدرک زبان کامل برای همه رشتهها پذیرفته میشود. فهرست مدرک‌های معتبر در صفحه مدرک زبان دانشگاه‌های آلمان است.
لیسانس انگلیسی‌زبان چطور؟ وجود دارد، ولی کم. در ترم زمستانه ۲۰۲۵/۲۶ از ۱۱٬۷۶۷ برنامه مقطع اول ۴۳۹ برنامه انگلیسی بود. پایگاه برنامههای بین‌المللی DAAD در اکتبر ۲۰۲۶ تعداد ۲۳۷ لیسانس تمام‌انگلیسی نشان می‌داد که ۱۷۲ مورد آن در دانشگاه‌های علوم کاربردی است و فقط ۱۱۵ مورد «بدون شهریه» علامت خورده. روی این گزینه به‌عنوان راه اصلی حساب نکنید؛ جزئیاتش در صفحه تحصیل به انگلیسی در آلمان است.
NC و سهمیه متقاضیان غیر اروپایی در لیسانس
بیشتر لیسانس‌ها محدودیت ظرفیت ندارند: ۷۰٫۷ درصد در ترم زمستانه ۲۰۲۵/۲۶. در این رشتهها اگر شرایط را داشته باشید پذیرفته می‌شوید. در رشتههای محدود، وضع متقاضی ایرانی به مدرکش بستگی دارد.
اگر با مدرک خارجی (دیپلم به اضافه یک سال دانشگاه یا کاردانی) درخواست می‌دهید، در تخصیص مرکزی hochschulstart شرکت نمی‌کنید. مستقیم به دانشگاه یا از طریق uni-assist اقدام می‌کنید و در سهمیه پیش‌تخصیص خارجی‌ها رقابت می‌کنید. قانون فقط یک سقف کلی ۲۰ درصدی برای مجموع این سهمیه‌های ویژه گذاشته و عدد سهم خارجی‌ها را هر ایالت خودش تعیین می‌کند. عدد «۵ درصد» که همه‌جا تکرار میشود، قاعده سراسری نیست؛ مثلا بایرن برای پزشکی ۲ درصد و برای داروسازی، دندان‌پزشکی و دام‌پزشکی ۵ درصد گذاشته است.
اگر از مسیر کالج بیایید و FSP را بگذرانید، طبق تعریف hochschulstart مدرک ورود آلمانی دارید و مثل متقاضیان داخلی درخواست می‌دهید. بعضی دانشگاهها هم به فارغ‌التحصیلان کالج همان ایالت سهمیه‌ای می‌دهند. شرح کامل در صفحه NC در دانشگاه‌های آلمان و برای حالت خاص پزشکی در تحصیل پزشکی آمده است.
برخی دانشگاهها جای متقاضیان غیر اروپایی در رشتههای محدود را فقط سالی یک بار پر میکنند و ۱۵ ژانویه را تنها ددلاین قرار می‌دهند. این را برای هر دانشگاه جدا بپرسید.
TestAS برای لیسانس لازم است؟
در حالت کلی نه؛ این آزمون استعداد تحصیلی اختیاری است. ولی به گفته برگزارکننده، بسیاری از دانشگاهها از آن در گزینش استفاده میکنند، بعضی آن را شرط کرده‌اند و نمره خوب شانس را بالا می‌برد.
نسخه دیجیتال دو بخش دارد: آزمون پایه حدود ۹۰ دقیقه و یک آزمون تخصصی ۹۰ دقیقه‌ای که از میان شش حوزه، از مهندسی تا اقتصاد و پزشکی، انتخاب می‌کنید. میشود آن را به آلمانی یا انگلیسی داد. در جست‌وجوی مراکز در اکتبر ۲۰۲۶ هشت مرکز مجاز در ایران فهرست بود، ولی فقط مرکز شیراز برای شش ماه بعد تاریخ آزمون نشان می‌داد. از نوبت‌های جهانی بعدی میشود ۲۵ فوریه و ۲۴ آوریل ۲۰۲۷ را نام برد. پیش از هر برنامه‌ای مرکز و تاریخ را در سایت برگزارکننده نگاه کنید؛ بقیه جزئیات در صفحه آزمون TestAS است.
لیسانس را در Universität بخوانید یا در دانشگاه علوم کاربردی؟
هر دو مدرک لیسانس رسمی می‌دهند و تعداد برنامه‌هایشان نزدیک به هم است. فرق در طول دوره، نوع کالجی که به آن راه میدهد و سهم برنامههای انگلیسی است.
| مقایسه | Universität | دانشگاه علوم کاربردی (HAW/FH) |
|---|---|---|
| برنامههای لیسانس در ۲۰۲۵/۲۶ | ۵٬۰۴۵ | ۴٬۴۳۴ |
| طول رایج لیسانس | شش ترم | ۶۲٫۶ درصد برنامه‌ها هفت یا هشت ترم |
| لیسانس تمام‌انگلیسی در پایگاه DAAD | ۶۳ برنامه | ۱۷۲ برنامه |
| دوره‌های کالجِ متناظر | T، M، W، G، S | TI، WW، GD، SW |
| مدرک پایانی کالج کجا معتبر است | هر دو نوع دانشگاه | معمولا فقط دانشگاه‌های علوم کاربردی |
ردیف آخر مهم‌ترین ردیف برای دیپلمه‌هاست: اگر از کالجِ نوع دوم بیایید، بعدا نمی‌توانید به‌سادگی سراغ Universität بروید. ردیف سوم هم نشان میدهد چرا کسی که دنبال لیسانس انگلیسی است بیشتر به دانشگاه‌های علوم کاربردی می‌رسد. برای انتخاب میان نام‌ها، فهرست دانشگاه‌های دولتی، صفحه بهترین دانشگاه‌های آلمان برای ایرانی‌ها و مقایسه رشتههای تحصیلی را ببینید.
از تصمیم تا ترم اول چقدر طول می‌کشد؟
بستگی دارد از کدام در وارد شوید. دو سناریوی رایج را کنار هم بگذاریم، با فرض اینکه از صفر آلمانی شروع می‌کنید:
| مرحله | مسیر کالج (فقط دیپلم) | مسیر مستقیم (یک سال دانشگاه یا کاردانی) |
|---|---|---|
| زبان پیش از درخواست | تا B1 یا B2 | تا سطح دانشگاهی (TestDaF یا هم‌ارز) |
| درخواست | به کالج یا دانشگاه مرتبط؛ ددلاین‌ها اغلب زودتر | تا ۱۵ ژوئیه یا ۱۵ ژانویه |
| آزمون ورودی | در بیشتر کالج‌ها، معمولا حضوری در آلمان | ندارد، مگر دانشگاه آزمونی بخواهد |
| دوره آمادگی | معمولا دو ترم کالج و سپس FSP | ندارد |
| شروع لیسانس | حدود یک سال بعد از ورود به آلمان | بلافاصله پس از ورود |
مسیر مستقیم روی کاغذ کوتاه‌تر است، ولی آن سطح زبان را باید در ایران بسازید و این برای خیلی‌ها بیش از یک سال طول می‌کشد. مسیر کالج یک سال به تحصیل اضافه می‌کند، اما آن یک سال را در آلمان و در محیط زبان می‌گذرانید. در هر دو مسیر، ددلاین را آخر کار حساب کنید نه اولش: GO2DE معمولا باید ۳ تا ۶ ماه پیش از ددلاین روی پرونده کار کند و کسی که چند هفته مانده به آن می‌رسد، به ترم بعد می‌افتد. انتخاب کالج یا دانشگاه هم بخشی از همین زمان است. آن‌قدر تجربه داریم که بدانیم کدام دیپلمه را به کدام کالج، دانشگاه و رشته بفرستیم تا پذیرش او قطعی باشد؛ البته بعد از اینکه مدارک را بررسی و تایید کردیم، و اگر شرایط کافی نباشد همان اول می‌گوییم. ماه‌به‌ماهِ کارها را در نقشه راه پذیرش و تاریخ‌ها را در صفحه ددلاین‌ها ببینید. همه‌چیز درباره خود کالج، از آزمون ورودی تا FSP، در صفحه اشتودین‌کالج است.
لیسانس در آلمان چقدر خرج دارد؟
شهریه در بیشتر ایالت‌ها صفر است. استثناهایی که به دیپلمه ایرانی برمی‌خورد: بادن‌وورتمبرگ ترمی ۱٬۵۰۰ یورو برای غیر اروپایی‌ها، و در بایرن بسته به دانشگاه. TUM برای لیسانس معمولا ترمی ۲٬۰۰۰ یا ۳٬۰۰۰ یورو می‌گیرد و برای ورودی‌های ترم زمستانه ۲۰۲۷/۲۸ به بعد ۲٬۳۰۰ یا ۳٬۴۰۰ یورو اعلام کرده است. دانشگاه علوم کاربردی مونیخ (HM) برای ورودی‌های ترم زمستانه ۲۰۲۶/۲۷ ترمی ۵۰۰ یورو تعیین کرده.
لیسانس در دانشگاه معمولا شش ترم و در بیشتر دانشگاه‌های علوم کاربردی هفت یا هشت ترم است. اگر کالج هم در مسیرتان باشد، دست‌کم چهار سال زندگی در آلمان را باید بودجه‌بندی کنید. رقم ماهانه و سهم ترم هر شهر در صفحه هزینه تحصیل و زندگی دانشجویی آمده است.
یک حساب سرانگشتی برای لیسانس شش‌ترمه در ایالتی بدون شهریه: سهم ترم، جایی که بلیت سراسری حمل‌ونقل اجباری است، حدود ۳۳۰ تا ۴۱۰ یورو است. شش ترم یعنی روی‌هم حدود ۲٬۰۰۰ تا ۲٬۵۰۰ یورو به دانشگاه. در برابرش خرج زندگی است که سفارت برای آن در سال ۲۰۲۶ سالی ۱۱٬۹۰۴ یورو تمکن می‌خواهد. پس «رایگان» درباره شهریه درست است و درباره کل هزینه نه؛ صفحه تحصیل رایگان در آلمان همین را باز کرده است. شیوه نشان‌دادن تمکن در صفحه حساب بلوکه و قواعد کار کنار درس در صفحه کار دانشجویی آمده است.
در سال ۲۰۲۶ برای متقاضی لیسانس چه چیزی تغییر کرد؟
قواعد anabin برای دیپلم ایران همان است که بود. تغییرها در شهریه چند دانشگاه بایرن و در نوبت‌دهی سفارت است.
- شهریه‌های تازه در بایرن: TH نورنبرگ از ورودی‌های غیر اروپایی ترم زمستانه ۲۰۲۶/۲۷ ترمی ۱٬۰۰۰ یورو می‌گیرد و TH اینگولشتات از ورودی‌های لیسانس ترم تابستانه ۲۰۲۶ به بعد ترمی ۸۰۰ یورو. دانشگاه ارلانگن‌نورنبرگ (FAU) از ترم تابستانه ۲۰۲۷ برای لیسانس ۱٬۰۰۰، ۲٬۰۰۰ یا ۳٬۰۰۰ یورو در ترم تعیین کرده است؛ برای نمونه Informatik ۲٬۰۰۰ و مهندسی مکانیک ۳٬۰۰۰ یورو.
- فهرست انتظار جدا برای لیسانس: سفارت آلمان در تهران از ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ برای دارندگان نامه پذیرش لیسانس فهرست مستقلی دارد، جدا از فهرست کالج و دوره زبان. ما ویزا نمی‌گیریم و قول آن را هم نمی‌دهیم؛ شرح وضعیت در صفحه ویزای تحصیلی است.
- کالج‌ها: ایالت نوردراین‌وستفالن دیگر کالج دولتی ندارد و کالج هانوفر دوره علوم انسانی را از ۲۰۲۶ فقط در ترم زمستانه شروع می‌کند.
لیست این شهریه‌ها سریع عوض میشود. پیش از انتخاب دانشگاه در بایرن، صفحه شهریه همان دانشگاه را برای ترمی که می‌خواهید شروع کنید بخوانید.
اشتباه‌های رایج دیپلمه‌ها
اولی را بالاتر گفتیم: درخواست مستقیم لیسانس با دیپلم خالی. دانشگاه آن را رد می‌کند و هزینه بررسی هم برنمی‌گردد.
دومی انصراف زودهنگام از دانشگاه ایران است. دانشجویی که وسط ترم دوم همه‌چیز را رها می‌کند، «یک سال موفق» ندارد و به گروه دیپلمه‌ها برمی‌گردد. اگر شروع کرده‌اید، دو نیم‌سال را کامل و با نمره قبولی تمام کنید و ریزنمرات رسمی بگیرید.
سومی انتخاب رشته بی‌ربط است. مدرک محدود به رشته یعنی دانشگاه آلمانی ریزنمرات شما را با رشته درخواستی مقایسه می‌کند. و چهارمی، دل‌بستن به کالج‌های خصوصی بدون پرسیدن اینکه آزمون پایانی‌شان دولتی و معتبر است یا نه.
اگر مطمئن نیستید مدرکتان در کدام ردیف می‌نشیند، پیش از هر هزینه‌ای آن را با فهرست مدارک لازم مقایسه کنید.
