تحصیل در آلمان به زبان انگلیسی شدنی است، ولی نه در هر مقطعی به یک اندازه. در ارشد تقریباً از هر پنج برنامه یکی انگلیسی است. در کارشناسی کمتر از چهار برنامه از هر صد برنامه. اگر این دو عدد را از اول بدانید، نصف تصمیم‌های غلط این مسیر پیش نمی‌آید.
چند برنامه انگلیسیزبان در آلمان وجود دارد؟
حدود ۲٬۴۰۰ برنامه، و چهار پنجم آنها ارشد است. آمار کنفرانس رؤسای دانشگاههای آلمان (HRK) برای ترم زمستانه ۲۰۲۵/۲۶ این است:
| مقطع | کل برنامه‌ها | انگلیسیزبان | سهم |
|---|---|---|---|
| مقطع پایه (کارشناسی و مشابه) | ۱۱٬۷۶۷ | ۴۳۹ | ۳٫۷٪ |
| مقاطع تکمیلی (ارشد) | ۱۰٬۶۵۹ | ۱٬۹۴۴ | ۱۸٫۲٪ |
| جمع | ۲۲٬۴۲۶ | ۲٬۳۸۳ | ۱۰٫۶٪ |
سال قبل از آن ۲٬۲۱۲ برنامه بود، پس روند رو به بالاست. اما این اعداد همه نوع مؤسسه را با هم میشمارند: دولتی و خصوصی. داده ژوئیه ۲۰۲۵ همین منبع نشان میدهد سهم برنامه انگلیسی در مؤسسه‌های خصوصی ۱۸٫۱٪ و در دولتی‌ها ۹٫۹٪ است. برای کسی که دنبال دانشگاه دولتی است، عدد واقعی از عدد تبلیغاتی کوچک‌تر است.
لیسانس انگلیسی در دانشگاه دولتی: چقدر واقع‌بینانه است؟
کمیاب است و بیشترش در دانشگاه علوم کاربردی (Fachhochschule یا HAW) پیدا می‌شود، نه در دانشگاههای پژوهشی معروف. پایگاه «International Programmes» سایت DAAD در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶ این تصویر را می‌داد:
- ۲۳۷ کارشناسی با زبان تدریس «فقط انگلیسی» و ۸۹ کارشناسی «آلمانی و انگلیسی».
- از آن ۲۳۷ برنامه، ۶۳ مورد در دانشگاه و ۱۷۲ مورد در هخشوله.
- فقط ۱۱۵ مورد با برچسب «بدون شهریه»؛ ۱۳۲ مورد با شهریه تا ۵۰۰ یورو در ترم.
نتیجه ساده است: کارشناسی انگلیسی و بدون شهریه در کل آلمان چیزی در حدود صد برنامه است. اگر رشته مشخصی مثل مهندسی برق یا روانشناسی می‌خواهید، ممکن است گزینه‌ها به دو سه مورد برسد یا اصلاً نباشد.
دیپلم ایران و مانع پنهان این مسیر
اینجا نکته‌ای هست که کمتر گفته می‌شود. دیپلم ایران بهتنهایی پذیرش مستقیم نمی‌دهد و باید از اشتودینکالج بگذرید. اشتودینکالج هم به آلمانی تدریس می‌شود و به گفته uni-assist همیشه مدرک آلمانی میخواهد، حتی اگر رشته بعدی شما انگلیسی باشد. پس برای بیشتر دیپلمه‌ها «لیسانس انگلیسی بدون یاد گرفتن آلمانی» روی کاغذ هم جور درنمی‌آید.
چه کسی واقعاً می‌تواند بدون آلمانی وارد کارشناسی انگلیسی شود؟ کسی که پذیرش مستقیم دارد: یک سال تحصیل موفق در دانشگاه معتبر ایران، یا مدرک کاردانی، یا کارشناسی تمام‌شده. این حالت‌ها را در صفحه پذیرش لیسانس آلمان باز کرده‌ایم و مسیر کالج را در راهنمای اشتودینکالج.
ارشد انگلیسی: جایی که انتخاب واقعی دارید
در ارشد ورق برمی‌گردد. پایگاه DAAD در همان تاریخ ۱٬۵۸۷ ارشد تمامانگلیسی نشان می‌داد که ۹۱۹ مورد آن بدون شهریه ثبت شده است. در دانشگاههای آلمان نیمی از دانشجویان بینالمللی (۴۹٫۷٪) در مقطع ارشد درس می‌خوانند و بخش بزرگی از این جمعیت به همین برنامه‌ها آمده‌اند.
سهم برنامه انگلیسی در گروه‌های رشته‌ای یکسان نیست. داده Hochschulkompass در ژوئیه ۲۰۲۵:
| گروه رشته‌ای | سهم برنامههای انگلیسیزبان |
|---|---|
| کشاورزی و جنگلداری | ۲۳٫۸٪ |
| ریاضی و علوم طبیعی | ۲۱٫۲٪ |
| اقتصاد و حقوق | ۱۹٫۳٪ |
| مهندسی | ۱۳٫۲٪ |
| زبان و مطالعات فرهنگی | ۹٫۷٪ |
| علوم اجتماعی | ۸٫۷٪ |
| پزشکی و سلامت | ۶٫۴٪ |
| هنر، موسیقی، طراحی | ۵٫۶٪ |
| تربیت معلم | ۱٫۸٪ |
برای فارغ‌التحصیل علوم پایه، کامپیوتر یا مدیریت این جدول خبر خوبی است. برای کسی که پزشکی بالینی یا هنر میخواهد، نه. در رشته‌هایی مثل علم داده و هوش مصنوعی عرضه انگلیسی از همه بهتر است؛ نمونه‌ها را در راهنمای تحصیل کامپیوتر ببینید. شرایط علمی ارشد، از اعتبار دانشگاه مبدأ تا معدل، در صفحه پذیرش ارشد آلمان آمده است.
چطور در پایگاه DAAD برنامه انگلیسی پیدا کنیم؟
با سه فیلتر، و به همین ترتیب. پایگاه International Programmes در مجموع ۲٬۴۸۶ برنامه دارد (۳۶۲ کارشناسی، ۱٬۷۵۹ ارشد، ۱۷۲ دکتری) و بدون فیلتر فقط گیج میکند.
- مقطع را انتخاب کنید. Bachelor یا Master. همین یک کلیک فهرست را نصف میکند.
- زبان تدریس را روی «English only» بگذارید. گزینه «German & English» یعنی بخشی از درس‌ها آلمانی است و مدرک آلمانی هم می‌خواهند.
- فیلتر شهریه را روی «no fees» ببرید. اگر بودجه شهریه ندارید، این کار برنامههای خصوصی و پولی را کنار می‌گذارد.
بعد از این سه فیلتر، رشته را جست‌وجو کنید و برای هر نتیجه صفحه خود دانشگاه را باز کنید. پایگاه DAAD نقطه شروع است، نه مرجع نهایی؛ مهلت و شرط دقیق فقط روی سایت دانشگاه معتبر است. دو ابزار دیگر هم هست: hochschulkompass.de که فهرست کامل‌تر همه برنامه‌ها را دارد، و MyGUIDE که DAAD برای بررسی اولیه واجد شرایط بودن به آن ارجاع میدهد.
نام برنامه گول‌زننده است. عنوان انگلیسی مثل «International Business» دلیل بر تدریس انگلیسی نیست. فقط ردیف «Language of instruction» را ملاک بگیرید.
چه نمره آیلتس یا تافلی لازم است؟
هر برنامه عدد خودش را دارد. برای اینکه مقیاس دست‌تان بیاید، شرط TUM در ۲۰۲۶ این است: آیلتس آکادمیک ۶٫۵، تافل iBT ۸۸، کمبریج CAE یا CPE با نمره A تا C، و PTE آکادمیک ۶۵. تافل ITP را نمی‌پذیرد و آزمون دولینگو در فهرستش نیست. دانشگاههای دیگر گاهی نرم‌ترند، ولی برای برنامهریزی، هدف ۶٫۵ عدد معقولی است.
بعضی ارشدها علاوه بر زبان، آزمون دیگری هم می‌خواهند. TUM نوشته است که برخی برنامه‌هایش از متقاضیان ایرانی نمره جدید GRE عمومی میخواهد. مقایسه مدرک‌های آلمانی و انگلیسی در صفحه مدرک زبان لازم برای دانشگاه آمده است.
انگلیسیزبان یعنی رایگان؟ نه همیشه
زبان تدریس و شهریه دو موضوع جدا هستند، ولی در عمل به هم گره خورده‌اند. بخش قابل‌توجهی از برنامههای انگلیسی یا در مؤسسه خصوصی است یا در جایی که از دانشجوی غیر اروپایی شهریه میگیرد. ایالت بادن-وورتمبرگ ۱٬۵۰۰ یورو در ترم میگیرد و TUM برای ارشد غیر اروپاییها ۴٬۰۰۰ یا ۶٬۰۰۰ یورو در ترم اعلام کرده است. بعضی ارشدهای انگلیسی هم «آموزش مداوم» هستند که حتی در دانشگاه دولتی شهریه دارند و سابقه کار می‌خواهند.
پس وقتی برنامه‌ای پیدا کردید، بلافاصله ردیف شهریه را هم بخوانید. تصویر کامل را در صفحه تحصیل رایگان در آلمان داده‌ایم.
زندگی بدون آلمانی: چیزی که بروشورها نمی‌گویند
کلاس انگلیسی است؛ شهر نه. قرارداد اجاره، نامه اداره اتباع، بیمه و بیشتر آگهی‌های کار دانشجویی به آلمانی است. این مانع پذیرش نیست، ولی روی کیفیت زندگی و بعدها روی پیدا کردن کار اثر مستقیم دارد.
توصیه ما به کسی که برنامه انگلیسی انتخاب میکند این است که آلمانی را حذف نکند، فقط از فهرست شرط‌های پذیرش بیرون بگذارد. رسیدن به A2 یا B1 پیش از سفر چیز زیادی نیست و ماه‌های اول را خیلی آسان‌تر میکند.
