برای پذیرش ارشد آلمان دیگر کسی از دیپلم و کالج نمی‌پرسد. سوال‌ها عوض می‌شوند: دانشگاه شما در آلمان شناخته‌شده است؟ معدلتان به نمره آلمانی چند میشود؟ درس‌هایی که خوانده‌اید به برنامه ارشد می‌خورد؟ شرط رسمی فقط این است که مدرک اول دانشگاهی شما دستکم همارز یک لیسانس سه‌ساله (شش‌ترمه) آلمانی باشد. بقیه را آییننامه هر برنامه تعیین میکند، و همین «بقیه» است که کار را سخت میکند.
دانشگاه ایرانی شما در anabin چه وضعیتی دارد؟
anabin به هر موسسه یکی از سه برچسب را می‌دهد. H+ یعنی موسسه هم در کشور خودش و هم در آلمان دانشگاه به حساب می‌آید. H- یعنی نه. H+/- یعنی حکم کلی وجود ندارد و باید تک‌تک مدارک بررسی شود.
خبر خوب این است که در اکتبر ۲۰۲۶ همه ۱٬۱۲۵ مدخل ایرانی این پایگاه در انواع موسسه‌ای با وضعیت H+ قرار داشتند: ۳۴۶ دانشگاه، ۴۵۵ موسسه آموزش عالی، ۱۷۲ مدخل دانشگاه آزاد اسلامی، ۴۷ دانشگاه علوم پزشکی و چند گروه کوچک‌تر. این عدد در سطح نوع موسسه خوانده شده، پس باز هم خودتان نام دانشگاه را جست‌وجو کنید. راهش ساده است: در anabin بخش Institutionen را باز کنید، کشور Iran را انتخاب کنید و نام دانشگاه را به لاتین بنویسید.
اگر رشته شما در فهرست مدارک آن دانشگاه نبود، نترسید. خود anabin می‌گوید نبودن یک مدرک در فهرست به معنای معتبر نبودنش نیست.
سطح مدرک هم مهم است. کارشناسی چهارساله در رده A4 است. کارشناسی ناپیوسته‌ای که روی کاردانی بنا شده همارز همان حساب میشود. کاردانی بهتنهایی (رده A2) پایینتر از لیسانس است و به ارشد راه نمی‌دهد.
معدل ایرانی چطور به نمره آلمانی تبدیل میشود؟
با «فرمول اصلاح‌شده بایرن». در آلمان ۱ بهترین نمره و ۴ پایین‌ترین نمره قبولی است، پس مقیاس برعکس ماست. فرمول این است:
نمره آلمانی = ۱ + ۳ × (بالاترین نمره ممکن − معدل شما) ÷ (بالاترین نمره ممکن − پایین‌ترین نمره قبولی)
برای مدارک کاردانی و کارشناسی ایران که از اول ژانویه ۲۰۱۵ به بعد صادر شده‌اند، uni-assist بالاترین نمره را ۲۰ و پایین‌ترین نمره قبولی را ۱۲ می‌گیرد. نتیجه برای چند معدل:
| معدل ایران (از ۲۰) | نمره آلمانی |
|---|---|
| ۱۸ | ۱٫۷۵ |
| ۱۷ | حدود ۲٫۱ |
| ۱۶ | ۲٫۵ |
| ۱۵ | حدود ۲٫۹ |
| ۱۴ | ۳٫۲۵ |
این جدول یک چیز را روشن میکند: هر نمره در ایران بیش از یک‌سوم نمره آلمانی می‌ارزد. فاصله ۱۵ تا ۱۶ در ایران کوچک به نظر می‌رسد، ولی در آلمان فاصله ۲٫۹ تا ۲٫۵ است؛ و ۲٫۵ همان مرزی است که خیلی از برنامهها در شرایطشان می‌نویسند.
دو احتیاط. اول، نحوه گرد کردن عدد را در منبع رسمی ندیدیم و ممکن است دانشگاهها متفاوت عمل کنند. دوم، بعضی دانشگاهها محاسبه را خودشان انجام می‌دهند و بعضی به عددی که uni-assist در VPD می‌نویسد تکیه میکنند. اگر معدلتان لب مرز است، صفحه تبدیل معدل ایران به سیستم آلمان را بخوانید و از خود دانشگاه بپرسید.
معدل سه فارغ‌التحصیل نمونه در آلمان چه عددی میشود؟
عدد را فرمول می‌دهد، ولی اینکه آن عدد کافی است یا نه به برنامه‌ای که انتخاب می‌کنید بسته است. سه نمونه ساختگی، هر سه با حداقل قبولی ۱۲:
| فارغ‌التحصیل | معدل | محاسبه | نمره آلمانی |
|---|---|---|---|
| آرش، کارشناسی مکانیک از دانشگاه دولتی | ۱۶٫۸ | ۱ + ۳ × ۳٫۲ ÷ ۸ | ۲٫۲ |
| شیوا، کارشناسی نرم‌افزار از دانشگاه آزاد | ۱۴٫۶ | ۱ + ۳ × ۵٫۴ ÷ ۸ | حدود ۳٫۰ |
| کاوه، کاردانی و کارشناسی ناپیوسته برق | ۱۷٫۳ | ۱ + ۳ × ۲٫۷ ÷ ۸ | حدود ۲٫۰ |
آرش با ۲٫۲ میتواند سراغ برنامههای گزینشی مهندسی مکانیک هم برود، به شرط اینکه درس‌هایش با پیش‌نیازها جور باشد. نمره خوب در این برنامهها شرط لازم است، نه کافی.
شیوا با حدود ۳٫۰ باید فهرستش را از میان ارشدهای بدون محدودیت پذیرش در رشته کامپیوتر بچیند و آییننامه هر کدام را برای حد نمره بخواند. برنامه‌ای که «۲٫۵ یا بهتر» نوشته برای او بسته است، هر قدر هم انگیزه‌نامه‌اش خوب باشد. راه‌های این وضعیت را در صفحه پذیرش با معدل پایین جمع کرده‌ایم.
کاوه دو مدرک دارد و باید هر دو را با ریزنمرات بارگذاری کند. اینکه دانشگاه آلمانی معدل کدام مقطع را مبنا می‌گیرد یا هر دو را با هم حساب میکند، در منبع رسمی ندیدیم. او باید این را پیش از انتخاب برنامه مهندسی برق از دفتر پذیرش بپرسد.
واحدهای درسی و ECTS: آیا لیسانس شما «کافی» است؟
ارشد استاندارد در آلمان ۱۲۰ اعتبار ECTS و چهار ترم است و روی لیسانسی سوار میشود که دستکم شش ترم باشد. لیسانس چهارساله ایران از نظر طول دوره این شرط را دارد. مسئله جای دیگری است: محتوا.
دانشگاه‌های ایران با «واحد» کار میکنند، نه ECTS، و ما در منابع رسمی ضریب تبدیل ثابتی ندیدیم. در عمل دانشگاه آلمانی به عدد واحد شما کمتر از فهرست درس‌هایتان اهمیت می‌دهد. بسیاری از برنامهها می‌گویند چه مقدار ریاضی، چه مقدار درس پایه و چه مقدار درس تخصصی باید در لیسانس گذرانده باشید. برای همین دو سند میخواهند که متقاضیان ایرانی معمولا آماده ندارند:
- شرح درسها (Modulhandbuch): توضیح محتوای هر درس. اگر دانشگاه شما چنین دفترچه‌ای ندارد، باید خودتان آن را به آلمانی یا انگلیسی تدوین کنید و تایید اداره آموزش را بگیرید.
- جدول تطبیق (curricular analysis): فرمی که در آن درسهای خودتان را کنار پیشنیازهای برنامه می‌نویسید.
این کار وقت‌گیر و خسته‌کننده است. اما همان‌جایی است که پرونده شما از پرونده مشابه جلو می‌افتد یا عقب می‌ماند.
ارشد انگلیسیزبان یا آلمانی‌زبان؟
در مقطع ارشد انتخاب واقعی دارید. در ترم زمستانه ۲۰۲۵/۲۶ از ۱۰٬۶۵۹ برنامه تحصیلات تکمیلی، ۱٬۹۴۴ برنامه به انگلیسی بود. پایگاه DAAD در اکتبر ۲۰۲۶ تعداد ۱٬۵۸۷ ارشد تمام‌انگلیسی فهرست کرده بود که ۹۱۹ مورد آن بدون شهریه علامت خورده است. بیشترین سهم انگلیسی در علوم طبیعی، ریاضی، کشاورزی، اقتصاد و مهندسی است.
نمره لازم را هر دانشگاه خودش می‌گذارد. برای اینکه مقیاس دستتان بیاید، TUM این حداقل‌ها را نوشته: TOEFL iBT ۸۸، IELTS Academic ۶٫۵، PTE Academic ۶۵ یا Cambridge با نمره A تا C. آزمون Duolingo در فهرست TUM نیست و ما برای آن تاییدی رسمی از دانشگاه‌های دولتی پیدا نکردیم؛ پیش از ثبت‌نام در آن آزمون از دانشگاه مقصد بپرسید. درباره خود آزمون‌ها صفحه‌های IELTS و TOEFL را ببینید.
یک نکته صادقانه: ارشد انگلیسی شما را از آلمانی بی‌نیاز نمی‌کند. کار دانشجویی، اداره‌ها و بازار کار بعد از تحصیل به آلمانی می‌چرخد. اگر برنامه آلمانی‌زبان می‌خواهید، مدرک‌های معتبر در صفحه مدرک زبان لازم فهرست شده و مقایسه دو مسیر در تحصیل به زبان انگلیسی در آلمان آمده است.
ارشد را در Universität بخوانید یا در دانشگاه علوم کاربردی؟
بیشتر برنامههای ارشد در Universität است: ۶٬۷۹۵ برنامه در برابر ۳٬۰۷۰ برنامه در دانشگاه‌های علوم کاربردی (HAW) در ترم زمستانه ۲۰۲۵/۲۶. اگر بعد از ارشد به دکتری فکر می‌کنید، به حق اعطای دکتری هم نگاه کنید.
این حق را همه موسسه‌ها ندارند و جست‌وجوی Hochschulkompass آن را برای هر موسسه جدا نشان می‌دهد. از آن طرف، مدرک ارشد هر دو نوع دانشگاه رسمی است و برای کار در صنعت، دانشگاه علوم کاربردی چیزی کم ندارد. معرفی تک‌تک دانشگاهها در فهرست دانشگاه‌های دولتی آلمان و معیارهای انتخاب در صفحه بهترین دانشگاه‌های آلمان آمده است.
پرونده ارشد از چه مدارکی تشکیل میشود؟
فهرست از برنامه‌ای به برنامه دیگر فرق میکند. برای نمونه، ارشد Informatik در TUM این‌ها را میخواهد: مدرک لیسانس یا ریزنمرات تا روز درخواست، مدرک زبان انگلیسی، جدول تطبیق، شرح درسها، یک مقاله کوتاه علمی، انگیزه‌نامه، رزومه بدون فاصله زمانی، گذرنامه و VPD. توصیهنامه فقط جایی لازم است که برنامه صریحا بخواهد.
سه سند از این فهرست را خودتان می‌نویسید و همین سه سند است که پرونده‌ها را از هم جدا میکند. درباره اولی راهنمای انگیزه‌نامه را بخوانید. اگر دانشگاه VPD بخواهد، باید چند هفته پیش از ددلاین آن را سفارش بدهید؛ توضیحش در صفحه VPD چیست آمده. قواعد ترجمه و تایید مدارک هم در صفحه شرایط و مدارک است.
می‌توانید پیش از فارغ‌التحصیلی درخواست بدهید. بسیاری از دانشگاهها ریزنمرات تا آن تاریخ را می‌پذیرند و مدرک نهایی را هنگام ثبت‌نام میخواهند. شرط دقیق را در صفحه همان برنامه بخوانید.
پرونده ارشد را به چه ترتیبی جلو ببرید؟
از برنامه شروع کنید، نه از مدارک. تا ندانید کدام برنامه را می‌خواهید، نمی‌دانید چه چیزی باید ترجمه یا نوشته شود.
- فهرست اولیه بسازید. در پایگاه برنامههای بین‌المللی DAAD یا در Hochschulkompass جست‌وجو کنید. پایگاه DAAD در اکتبر ۲۰۲۶ روی‌هم ۱٬۷۵۹ برنامه ارشد داشت. برای ایده‌گرفتن از حوزه‌ها، صفحه رشته‌های تحصیلی را ببینید.
- صفحه شرایط و آییننامه هر برنامه را بخوانید: پیش‌نیاز درسی، حد نمره، زبان، ددلاین. بخش بزرگی از فهرست اولیه همین‌جا خط می‌خورد.
- وضعیت دانشگاه خودتان را در anabin ببینید و معدل را تبدیل کنید.
- آزمون زبان را ثبت‌نام کنید. نتیجه باید پیش از ددلاین در دستتان باشد، نه بعد از آن.
- از دانشگاه ایران مدرک بگیرید: ریزنمرات، دانشنامه یا گواهی تا آن تاریخ، نامه مقیاس نمره و شرح درسها.
- ترجمه رسمی همه این‌ها را سفارش بدهید.
- سه سند خودتان را بنویسید: رزومه، انگیزه‌نامه و جدول تطبیق، برای هر برنامه جدا.
- درخواست را ثبت کنید: بسته به دانشگاه در پورتال خودش یا از طریق uni-assist.
- پیگیر بمانید. اعلام نقص، دعوت به مصاحبه و جواب نهایی معمولا با ایمیل یا در پورتال می‌آید.
قدم‌های ۵ و ۶ به اداره آموزش و دارالترجمه وابسته‌اند و دست شما نیستند؛ زودتر از همه شروعشان کنید. شرح عمومی‌تر این مرحله‌ها برای همه مقاطع در صفحه اپلای آلمان قدم به قدم است.
ددلاین ارشد چه زمانی است و گزینش چطور انجام میشود؟
زودتر از آنچه فکر می‌کنید. تاریخ‌های ۱۵ ژوئیه و ۱۵ ژانویه قاعده کلی‌اند، ولی خیلی از برنامههای ارشد زودتر می‌بندند. نمونه: ارشد Informatik در TUM برای ترم زمستانه از ۱ فوریه تا ۳۱ مه و برای ترم تابستانه از ۱ اکتبر تا ۳۰ نوامبر درخواست می‌گیرد. این تاریخ مال یک برنامه است، نه قاعده سراسری؛ هر برنامه را جدا در جدول ددلاین‌ها و سایت دانشگاه بررسی کنید.
از این تاریخ‌ها به عقب بشمارید. GO2DE معمولا باید ۳ تا ۶ ماه پیش از ددلاین کار روی پرونده ارشد را شروع کند؛ برای برنامه‌ای که ۳۱ مه می‌بندد یعنی دسامبر تا فوریه. اگر چند هفته مانده به ددلاین برسید، در عمل برای ترم بعد برنامه می‌ریزید.
گزینش هم یک شکل نیست. حدود ۶۶٫۶ درصد ارشدها در ترم زمستانه ۲۰۲۵/۲۶ محدودیت پذیرش نداشتند؛ یعنی اگر شرایط آییننامه را داشته باشید، جا هست. برنامههای پرمتقاضی ارزیابی صلاحیت دارند. TUM مثلا دو مرحله دارد: اول به نمره‌ها و مدارک نوشتاری امتیاز می‌دهد، و اگر امتیاز شما در محدوده میانی بیفتد، مصاحبه‌ای حدود بیست دقیقه‌ای در پی می‌آید.
برخی برنامهها آزمون هم میخواهند. TUM در بعضی رشته‌ها از متقاضیان ایرانی نمره GRE عمومی طلب میکند.
ارشد در دانشگاه دولتی شهریه دارد؟
ارشد پیوسته (یعنی ارشدی که در ادامه لیسانس تعریف شده) در بیشتر ایالت‌ها شهریه ندارد. استثناها همان‌هایی است که در لیسانس هست، با رقم بالاتر: بادن‌وورتمبرگ ترمی ۱٬۵۰۰ یورو برای غیر اروپایی‌ها؛ TUM معمولا ۴٬۰۰۰ یا ۶٬۰۰۰ یورو در ترم، و برای ورودی‌های ترم زمستانه ۲۰۲۷/۲۸ به بعد ۴٬۶۰۰ یا ۶٬۸۰۰ یورو. دانشگاه ارلانگن‌نورنبرگ (FAU) هم از ترم تابستانه ۲۰۲۷ برای ورودی‌های تازه غیر اروپایی شهریه می‌گیرد.
| کجا | شهریه ارشد برای غیر اروپایی، هر ترم | شامل چه کسانی |
|---|---|---|
| همه دانشگاه‌های دولتی بادن‌وورتمبرگ | ۱٬۵۰۰ یورو | از ترم زمستانه ۲۰۱۷/۱۸ |
| TUM | ۴٬۰۰۰ یا ۶٬۰۰۰ یورو | ورودی‌های ترم زمستانه ۲۰۲۴/۲۵ به بعد |
| FAU ارلانگن‌نورنبرگ | ۲٬۰۰۰، ۴٬۰۰۰ یا ۶٬۰۰۰ یورو | ورودی‌های ترم تابستانه ۲۰۲۷ به بعد |
| دانشگاه علوم کاربردی مونیخ (HM) | ۷۰۰ یورو | ورودی‌های ترم زمستانه ۲۰۲۶/۲۷ به بعد |
| TH اینگولشتات | ۱٬۲۰۰ یورو | ورودی‌های ترم تابستانه ۲۰۲۶ به بعد |
در FAU برای نمونه ارشد هوش مصنوعی، Informatik و علم داده ترمی ۴٬۰۰۰ یورو و ارشد مکانیک ۶٬۰۰۰ یورو اعلام شده است. هر دو دانشگاه TUM و FAU کسانی را که لیسانسشان را در آلمان گرفته‌اند معاف کرده‌اند، و دانشجویان دکتری هم شهریه نمی‌دهند. در بیشتر ایالت‌های دیگر ارشد پیوسته همچنان بی‌شهریه است؛ جزئیاتش را در صفحه تحصیل رایگان در آلمان و مشخصات مونیخ را در صفحه دانشگاه فنی مونیخ ببینید.
مراقب یک دسته دیگر باشید: ارشدهای «تکمیلی» (weiterbildend). این برنامهها معمولا دستکم یک سال سابقه کار میخواهند و شهریه ویژه دارند، حتی در ایالتهایی که بقیه‌چیز رایگان است. اگر در جست‌وجو به ارشدی با شهریه چند هزار یورویی در دانشگاهی دولتی برخوردید، احتمالا از این نوع است. برای تامین هزینه، صفحه بورسیه‌های تحصیلی آلمان را ببینید.
خرج دو سال ارشد را از کجا میشود تامین کرد؟
شروع کار تقریبا همیشه با پس‌انداز خانواده است. برای ویزا باید تمکن سال اول را نشان بدهید، در سال ۲۰۲۶ ماهی ۹۹۲ یورو، و اگر دانشگاه شهریه دارد، شهریه سال اول هم جدا. بورسیه و کار دانشجویی بعد از رسیدن کمک میکنند.
- DAAD: بورسیه‌هایش بیشتر برای فارغ‌التحصیلان است، یعنی دقیقا متقاضی ارشد و دکتری. مبلغ برای دانشجوی ارشد ماهی ۹۹۲ یورو به اضافه کمک‌هزینه سفر و بیمه است، و سفارت بورسیه از بودجه عمومی آلمان را به‌عنوان تمکن میپذیرد. رقابتش سنگین است.
- Deutschlandstipendium: ماهی ۳۰۰ یورو، بدون شرط ملیت و مستقل از درآمد، دستکم برای دو ترم. درخواستش را به دانشگاه خودتان می‌دهید، پس اول باید پذیرش یا ثبت‌نام داشته باشید.
- بنیادهای سیاسی: تقریبا همه میخواهند در آلمان مشغول تحصیل باشید و آلمانی B2 یا بهتر بدانید. برای سال اول کسی که از ایران می‌آید گزینه واقعی نیستند.
- کار کنار درس: سالی ۱۴۰ روز کامل مجاز است و کار دستیاری در خود دانشگاه سقف روز ندارد. با حداقل دستمزد ۱۳٫۹۰ یورویی سال ۲۰۲۶، بیست ساعت کار در هفته حدود ۱٬۲۰۰ یورو ناخالص در ماه میشود.
حدود ۳ درصد دانشجویان در آلمان بورسیه دارند. روی آن برنامه بریزید، ولی حساب نکنید. راه‌های اثبات تمکن برای ساکنان ایران در صفحه حساب بلوکه آلمان و بودجه ماهانه شهرها در هزینه تحصیل و زندگی دانشجویی است.
بعد از ارشد چه راه‌هایی باز است؟
قانون اقامت به فارغ‌التحصیل دانشگاه آلمانی تا ۱۸ ماه وقت می‌دهد که کار متناسب پیدا کند، و در این مدت هر شغلی مجاز است. این قاعده قانون است، نه وعده ما.
اگر کار پیدا شود، مسیر رایج کارت آبی اتحادیه اروپاست. حد حقوق آن در سال ۲۰۲۶ دستکم ۵۰٬۷۰۰ یورو ناخالص در سال است و برای رشته‌های کمبود نیرو، مثل مهندسی و فناوری اطلاعات، و برای کسانی که بیش از سه سال از مدرکشان نگذشته، ۴۵٬۹۳۴٫۲۰ یورو. دارنده کارت آبی با آلمانی B1 بعد از ۲۱ ماه میتواند اجازه اقامت دائم بگیرد. عددهای ۲۰۲۷ هنوز منتشر نشده است. راه دیگر، ادامه در دکتری است که در بادن‌وورتمبرگ و TUM از شهریه معاف است. شرح کامل در صفحه کار دانشجویی و اقامت بعد از تحصیل آمده.
در سال ۲۰۲۶ چه چیزی برای متقاضی ارشد عوض شد؟
شرط‌های علمی تغییری نکرده است. آنچه تازه است به تعداد برنامهها، شهریه بایرن و سفارت برمی‌گردد.
- برنامههای انگلیسی بیشتر: شمار کل برنامههای انگلیسیزبان در آمار HRK از ۲٬۲۱۲ به ۲٬۳۸۳ رسیده است.
- شهریه: FAU از ترم تابستانه ۲۰۲۷ به جمع دانشگاه‌های شهریه‌دار بایرن اضافه میشود و TUM نرخ ورودی‌های ۲۰۲۷/۲۸ را بالا برده است. کسی که پیش از این تاریخ‌ها ثبت‌نام کرده باشد، با نرخ زمان ورودش ادامه می‌دهد یا معاف می‌ماند.
- سفارت: از ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ فهرست انتظار جداگانه‌ای برای ارشد و دکتری باز شده و نامه پذیرش باید نام برنامه و ترم را داشته باشد. برای پرونده ویزای ارشد، مدرک و ریزنمرات لیسانس با ترجمه تاییدشده وزارت خارجه ایران کافی است. مدرک زبان در روز نوبت سفارت نباید بیش از یک سال عمر داشته باشد. جزئیات در صفحه ویزای تحصیلی آلمان است.
اشتباه‌هایی که پرونده ارشد را خراب میکند
انتخاب برنامه از روی اسم. دو برنامه با نام یکسان در دو دانشگاه پیشنیازهای متفاوت دارند. آییننامه را بخوانید، نه بروشور را. کار اصلی ما هم همین تطبیق است: آن‌قدر پرونده دیده‌ایم که بدانیم کدام دانشجو را به کدام دانشگاه و برنامه بفرستیم تا پذیرش او قطعی باشد. شرطش این است که مدارک را بررسی و تایید کرده باشیم؛ اگر لیسانس یا معدل شما برای برنامه‌ای کافی نباشد، همان اول می‌گوییم.
انگیزه‌نامه یکسان برای همه. کمیته‌ها متن عمومی را در دو خط تشخیص می‌دهند. نام درسها و گرایش‌های همان برنامه باید در متن باشد.
رزومه با فاصله خالی. دانشگاهها رزومه‌ای میخواهند که هیچ دوره‌ای در آن جا نیفتاده باشد. سربازی، کار، آمادگی زبان، حتی بیکاری را با تاریخ بنویسید.
دیر گرفتن راهنمای نمره‌دهی. نامه‌ای که دانشگاه ایرانی در آن بالاترین نمره و حداقل قبولی را تایید میکند، بدون استثنا خواسته میشود و گرفتنش از اداره آموزش گاهی هفته‌ها طول می‌کشد.
فراموش‌کردن مرحله بعد. پذیرش پایان راه نیست و ویزا مسیر جدایی دارد که کار ما نیست؛ ما ویزا نمی‌گیریم و قول آن را هم نمی‌دهیم. ولی زمانش را باید از همین حالا در برنامه بگذارید. تصویر کامل راه در صفحه پذیرش دانشگاه‌های دولتی آلمان است.
