بورسیه تحصیلی آلمان واقعی است و هر سال به ایرانی‌ها هم می‌رسد، ولی به تعداد کمی. حدود ۳ درصد دانشجویان در آلمان بورس دارند. نکته مهم‌تر از این عدد، زمان است: بیشتر بورس‌ها را بعد از رسیدن به آلمان میشود گرفت، نه پیش از آن. اگر برنامه مالی‌تان را روی بورس بنا کرده‌اید، این صفحه را پیش از هر تصمیمی بخوانید.
چرا بیشتر بورس‌ها به درد سال اول نمی‌خورند؟
چون شرط ورودشان همان چیزی است که هنوز ندارید: ثبتنام در دانشگاه آلمانی و آلمانی در سطح B2 یا بالاتر. بنیادها می‌خواهند شما را ببینند، نمره دانشگاهی آلمانی‌تان را بخوانند و با شما به آلمانی مصاحبه کنند.
نتیجه این است که سال اول، و برای خیلی‌ها کل دوره، با پول خانواده و کار کنار درس می‌گذرد. بورس را درآمد احتمالی سال دوم به بعد حساب کنید. دو استثنا وجود دارد: بورس DAAD و بورس دولتی ایران، که هر دو پیش از سفر قطعی می‌شوند.
بورسیه DAAD به چه کسانی می‌رسد و چقدر است؟
به فارغ‌التحصیلان، دانشجویان دکتری و پژوهشگران پسادکتری؛ نه به کسی که می‌خواهد کل لیسانس را در آلمان بخواند. مبلغ طبق صفحه DAAD ماهی ۹۹۲ یورو برای دانشجو و مقطع ارشد و ۱٬۳۰۰ یورو برای دکتری است، به‌اضافه کمک‌هزینه سفر و بیمه.
برنامه‌ها متعددند و هرکدام رشته، مهلت و شرط خودش را دارد. در این صفحه وارد تک‌تک آنها نمی‌شویم. آنچه باید بدانید این است که رقابت بر سر کیفیت پرونده علمی است: معدل، طرح پژوهشی یا انگیزه‌نامه، و توصیه‌نامه.
دو خبر مشخص برای ایرانی‌ها. مرکز اطلاع‌رسانی DAAD در تهران فعالیتش را «تا اطلاع بعدی» متوقف کرده و برای پرسش باید با DAAD در بن تماس بگیرید. و برنامه Hilde Domin برای دانشجویان در معرض خطر وجود دارد، اما خودتان نمی‌توانید برایش درخواست بدهید؛ فقط یک نهاد در آلمان می‌تواند شما را نامزد کند.
Deutschlandstipendium چیست و چه کسی می‌تواند بگیرد؟
بورسی ۳۰۰ یورویی در ماه برای دانشجویان با عملکرد خوب، از هر ملیتی. ۱۵۰ یورو را دولت فدرال می‌دهد و ۱۵۰ یورو را شرکت‌ها و حامیان خصوصی. به درآمد شما یا خانواده‌تان بستگی ندارد و دستکم برای دو ترم پرداخت میشود.
هر دانشگاه خودش انتخاب میکند، پس درخواست را به دانشگاه خودتان میدهید و باید آنجا ثبتنام کرده یا پذیرش گرفته باشید. در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۳٬۵۰۰ نفر این بورس را داشتند.
سیصد یورو زندگی را نمی‌چرخاند. ولی بیش از نیمی از اجاره یک اتاق متوسط است و برخلاف بورس بنیادها، آلمانی B2 شرط رسمی آن نیست. برای دانشجوی دوره انگلیسی‌زبان، این در دسترس‌ترین گزینه است.
بنیادهای آلمانی چه مبلغی میدهند و چه شرط‌هایی دارند؟
چهار بنیاد بزرگ نزدیک به احزاب، مبلغی هم‌اندازه خرج ماهانه زندگی میدهند: ۹۹۲ یورو برای دانشجو. شرط‌هایشان اما با هم فرق دارد و همین تفاوت‌ها تعیین میکند کدام به شما می‌خورد.
| بنیاد | مبلغ ماهانه | شرط‌های اصلی | مهلت |
|---|---|---|---|
| Friedrich-Ebert (FES) | ۹۹۲ یورو دانشجو، ۱٬۵۰۰ یورو دکتری، ۲۷۶ یورو کمک خانواده، بازپرداخت هزینه درمان | باید در آلمان زندگی و تحصیل کنید؛ درخواست به آلمانی؛ لیسانس با اولین نمره‌های دانشگاهی؛ ارشد تا پایان ترم اول | در صفحه بنیاد ببینید |
| Konrad-Adenauer (KAS) | ۹۹۲ یورو تا ۲ سال، ۱٬۴۰۰ یورو دکتری تا ۳ سال، تا ۱۲۰ یورو بیمه، ۲۷۶ یورو خانواده، ۲۵۰ یورو برای هر فرزند | آلمانی B2 تا آغاز تحصیل؛ لیسانس از ترم دوم؛ دوره دستکم ۴ ترم؛ پزشکی حمایت نمی‌شود؛ بدون سقف سنی | ۱۵ ژوئیه (متقاضیان داخل آلمان) |
| Heinrich-Böll | ۹۹۲ یورو، تا ۱۰۰ یورو بیمه و ۳۸ یورو مقطوع؛ دکتری ۱٬۵۰۰ یورو | ارقام برای دانشجوی غیر اروپایی؛ از ۱ مارس ۲۰۲۷ فقط درخواست برای مدرک اول پذیرفته میشود | ۱ مارس و ۱ سپتامبر |
| Rosa-Luxemburg | در صفحه‌ای که دیدیم نیامده | ثبتنام یا دستکم پذیرش از دانشگاه آلمانی؛ لیسانس تمام‌شده؛ نمره‌های خیلی خوب؛ آلمانی B2؛ حداکثر ۱۵ ماه اقامت در آلمان؛ فعالیت اجتماعی | در صفحه بنیاد ببینید |
سه نکته از این جدول بیرون می‌آید.
اول، KAS از بیرون آلمان هم درخواست میپذیرد، اما فقط از راه دفترهایی که آن سال انتخاب برگزار میکنند. در ۲۰۲۶ این دفترها بوئنوس‌آیرس و نایروبی بودند. برای متقاضی ساکن ایران راهی وجود نداشت.
دوم، Rosa-Luxemburg تنها موردی است که با «پذیرش» هم کار میکند و سقف ۱۵ ماه اقامت دارد. یعنی برای کسی که تازه برای ارشد رسیده مناسب است، نه برای کسی که سه سال است در آلمان است.
سوم، همه این بنیادها غیر از نمره به فعالیت اجتماعی یا سیاسی شما هم نگاه میکنند. پرونده‌ای که فقط معدل دارد معمولاً کافی نیست. کار داوطلبانه، تدریس رایگان، فعالیت صنفی یا محیط‌زیستی: هر چه واقعاً انجام داده‌اید را مستند کنید.
در هر مرحله از مسیر، کدام بورس در دسترس شماست؟
بستگی دارد کجای راه ایستاده‌اید. همین ترتیب زمانی را مبنای برنامه‌ریزی بگذارید:
| مرحله | گزینه‌های واقعی |
|---|---|
| هنوز در ایران، متقاضی لیسانس | عملاً هیچ بورس آلمانی؛ بورس دولتی ایران اگر شرایطش را دارید |
| هنوز در ایران، متقاضی ارشد یا دکتری | DAAD؛ بورس دولتی ایران |
| پذیرش گرفته‌اید یا تازه ثبتنام کرده‌اید | Deutschlandstipendium در دانشگاه خودتان؛ Rosa-Luxemburg برای ارشد |
| ترم اول ارشد در آلمان | Friedrich-Ebert (تا پایان ترم اول)؛ Konrad-Adenauer؛ Heinrich-Böll |
| ترم دوم لیسانس به بعد | Konrad-Adenauer؛ Friedrich-Ebert؛ Deutschlandstipendium |
یک مثال. دانشجویی اکتبر ۲۰۲۶ ارشد را در آلمان شروع میکند و آلمانی‌اش B2 است. تا پایان همان ترم اول فرصت دارد برای FES درخواست بدهد، ۱ مارس مهلت Böll است و ۱۵ ژوئیه مهلت KAS. اگر همین دانشجو آلمانی نداند، از این سه فقط تماشاگر است. برای همین است که حتی در دوره انگلیسی‌زبان، سرمایه‌گذاری روی زبان آلمانی جواب می‌دهد.
آیا بورسیه می‌تواند جای مدرک مالی ویزا را بگیرد؟
فقط بعضی بورس‌ها. سفارت آلمان در تهران بورس از بودجه عمومی آلمان، از نهاد حمایتی شناختهشده در آلمان، یا از وزارت علوم و موسسات آموزشی ایران را به‌عنوان مدرک مالی میپذیرد. بورس DAAD در دسته اول است.
بقیه گزینه‌های این صفحه چون به ثبتنام در آلمان وابسته‌اند، روز مصاحبه ویزا هنوز در دست شما نیستند. پس برای آن روز باید راه دیگری داشته باشید، که برای بیشتر ایرانی‌ها حساب بلوکه یا تعهدنامه آن است.
هر کسی که در ازای پول «بورسیه تضمینی آلمان» می‌فروشد، چیزی می‌فروشد که وجود ندارد. تصمیم با کمیته انتخاب هر بنیاد است و هیچ مشاوری، از جمله ما، در آن نقشی ندارد.
اگر بورس نگرفتید، چه چیزی جای آن را پر میکند؟
سه چیز، که هر سه دست خودتان است.
اول انتخاب شهر. فاصله اجاره میان یک شهر گران و یک شهر ارزان می‌تواند از ۳۰۰ یوروی Deutschlandstipendium بیشتر باشد؛ ارقامش در صفحه هزینه تحصیل و زندگی در آلمان هست. دوم انتخاب دانشگاه بدون شهریه، که فهرست استثناهایش را در راهنمای تحصیل رایگان آورده‌ایم؛ همان‌جا درباره بورس معافیت از شهریه TUM هم نوشته‌ایم. سوم کار کنار درس، با قواعدی که در صفحه کار دانشجویی و اقامت بعد از تحصیل آمده است.
بورس را دنبال کنید، ولی برنامه‌تان را طوری بچینید که بدون آن هم سر پا بماند. آن ۳ درصد یادتان باشد.
