اصطلاحات تحصیل در آلمان را نمی‌شود با ترجمه لفظ‌به‌لفظ فهمید. Zulassung با Immatrikulation یکی نیست، VPD نامه پذیرش نیست و Semesterbeitrag شهریه نیست. این واژه‌نامه ۷۳ اصطلاح آلمانی را که در مسیر پذیرش، ویزا، زندگی دانشجویی و Ausbildung می‌بینید، هر کدام در یک پاراگراف کوتاه تعریف میکند.
هر تعریف را می‌توانید جدا از بقیه بخوانید. عددها مربوط به سال ۲۰۲۶ هستند و از منابع رسمی آمده‌اند؛ جایی که منبع رسمی عددی نداشت، عددی هم ننوشته‌ایم. مبلغ‌ها و مهلت‌ها عوض می‌شوند، پس رقم نهایی را روی صفحه رسمی همان نهاد دوباره ببینید. جدول کامل اعداد در صفحه آمار تحصیل در آلمان است.
اصطلاحات پذیرش دانشگاه: از Zulassung تا Immatrikulation یعنی چه؟
پذیرش و ثبت‌نام در آلمان دو مرحله جدا هستند و هر کدام سند خودش را دارد. ترتیب کامل مراحل در راهنمای پذیرش دانشگاه‌های دولتی آلمان و فهرست مدارک در صفحه شرایط و مدارک پذیرش آمده است.
Zulassung (تسولاسونگ)
Zulassung یعنی پذیرش: تصمیم رسمی دانشگاه آلمانی برای دادن جای تحصیل به متقاضی در یک رشته و ترم مشخص. این تصمیم را فقط خود دانشگاه می‌گیرد، نه uni-assist و نه هیچ موسسه واسطه. پذیرش هنوز ثبت‌نام نیست و ویزا هم نیست.
Zulassungsbescheid (تسولاسونگز‌بِشاید)
Zulassungsbescheid نامه کتبی پذیرش است که دانشگاه صادر میکند. سفارت آلمان در تهران برای ثبت‌نام در فهرست انتظار ویزای دانشجویی نامه‌ای می‌خواهد که نام رشته و ترم شروع در آن آمده باشد. بدون این نامه پرونده ویزای تحصیلی شروع نمی‌شود.
Bedingte Zulassung (بِدینگته تسولاسونگ)
Bedingte Zulassung پذیرش مشروط است: دانشگاه جا را میدهد به شرط اینکه متقاضی پیش از شروع رشته شرطی را کامل کند، مثلا دوره زبان یا Studienkolleg. طبق بند ۵ ماده 16b قانون اقامت، صدور اجازه اقامت در این حالت به صلاحدید اداره است.
Hochschulzugangsberechtigung، HZB (هوخ‌شول‌تسوگانگز‌بِرِشتیگونگ)
Hochschulzugangsberechtigung یا HZB مدرکی است که حق ورود به دانشگاه میدهد. طبق anabin دیپلم ایران به‌تنهایی فقط راه Studienkolleg را باز میکند. یک سال تحصیل موفق در دانشگاه معتبر ایران پذیرش مستقیم لیسانس در رشته مرتبط میدهد و لیسانس چهارساله دولتی پذیرش در همه رشته‌ها.
anabin (آنابین)
anabin پایگاه داده رسمی KMK و ZAB برای ارزیابی مدارک تحصیلی خارجی است. مدارک مدرسه هر کشور در آن به گروه‌های شماره‌دار تقسیم شده‌اند و داده‌ها سالی دو بار، ۱۵ مارس و ۱۵ سپتامبر، به‌روز می‌شوند. دانشگاه‌ها، DAAD و uni-assist به همین ارزیابی تکیه می‌کنند.
H+ (ها پلوس)
H+ وضعیتی در anabin است و یعنی موسسه هم در کشور خودش و هم در آلمان دانشگاه شناخته میشود. H- یعنی شناخته نمی‌شود و H+/- یعنی مدرک باید جداگانه بررسی شود. برای پذیرش ارشد نام دانشگاه خودتان را در بخش Institutionen جست‌وجو کنید.
Immatrikulation (ایماتریکولاتسیون)
Immatrikulation یا Einschreibung ثبت‌نام نهایی در دانشگاه است و بعد از پذیرش انجام میشود؛ با آن رسما دانشجو می‌شوید. دانشگاه می‌تواند در این مرحله شرط تازه بگذارد. نمونه: TUM همه مدارک ایرانی را برای ثبت‌نام به‌شکل تاییدشده (legalised) می‌خواهد.
Rückmeldung (روک‌مِلدونگ)
Rückmeldung تمدید ثبت‌نام برای ترم بعد است: دانشجو هر ترم با پرداخت Semesterbeitrag در مهلت دانشگاه اعلام میکند که ادامه میدهد. مبلغ از ترمی به ترم دیگر تغییر میکند؛ در دانشگاه کلن از ۳۳۵٫۶۵ یورو در تابستان ۲۰۲۶ به ۳۵۵٫۶۵ یورو در زمستان ۲۰۲۶/۲۷ رسید.
Bewerbungsfrist (بِوِربونگز‌فریست)
Bewerbungsfrist مهلت ارسال درخواست پذیرش است. طبق DAAD مهلت رایج برای ترم زمستانه ۱۵ ژوئیه و برای ترم تابستانه ۱۵ ژانویه است، ولی بسیاری از دانشگاه‌ها برای ارشد و Studienkolleg تاریخ زودتری دارند. ددلاین هر دانشگاه را روی صفحه خودش بررسی کنید.
مهلت رسمی آخرین روز است، نه روز شروع کار. آماده‌کردن یک پرونده، یعنی بررسی مدارک، انتخاب دانشگاه، ترجمه‌ها، رزومه، انگیزه‌نامه و زمان بررسی uni-assist، معمولا ۳ تا ۶ ماه طول می‌کشد و ما هم کار را همین‌قدر زودتر شروع می‌کنیم. کسی که چند هفته مانده به مهلت می‌رسد، معمولا برای ترم بعد برنامه‌ریزی میکند. تقسیم ماه‌به‌ماه را در نقشه راه ۱۲ ماهه پذیرش ببینید.
اصطلاحات اشتودین‌کالج: FSP، آزمون ورودی و انواع کورس چیست؟
دیپلمه ایرانی معمولا باید از این مسیر یک‌ساله بگذرد. روش ثبت‌نام و نمونه کالج‌ها در راهنمای اشتودین‌کالج توضیح داده شده است.
Studienkolleg (اشتودین‌کُلِگ)
Studienkolleg کالج پیش‌دانشگاهی آلمان برای کسانی است که مدرک مدرسه‌شان پذیرش مستقیم نمی‌دهد. دوره معمولا یک سال، یعنی دو ترم، طول می‌کشد و با آزمون FSP تمام میشود. کالجهای دولتی در حالت کلی شهریه ندارند و فقط هزینه ترم ۱۰۰ تا ۴۰۰ یورو می‌گیرند.
Feststellungsprüfung، FSP (فِست‌اِشتِلونگز‌پروفونگ)
Feststellungsprüfung یا FSP آزمون پایانی Studienkolleg است. قبولی در آن حق ورود به رشتههای مرتبط با همان کورس را میدهد. بخش آلمانی FSP طبق آیین‌نامه RO-DT مدرک زبان کامل برای همه رشته‌ها حساب میشود. هر ترم را معمولا یک بار می‌توان تکرار کرد.
Aufnahmeprüfung (آوف‌نامه‌پروفونگ)
Aufnahmeprüfung آزمون ورودی Studienkolleg است. بعضی کالج‌ها آلمانی و ریاضی می‌گیرند و بعضی فقط آلمانی. چون متقاضی بیشتر از ظرفیت است، جاها به ترتیب نمره آزمون پر میشود. آزمون معمولا در خود آلمان برگزار میشود و برای ورود به کالج دست‌کم آلمانی B1 لازم است.
T-Kurs (تِ‌کورس)
T-Kurs کورس فنی Studienkolleg دانشگاهی است و برای رشتههای ریاضی، علوم طبیعی و مهندسی آماده میکند. دیپلمه‌های ریاضی‌فیزیک و تجربی نظام جدید ایران طبق anabin می‌توانند در هر نوع کورسی شرکت کنند. معادل آن در کالجهای Fachhochschule کورس TI است.
M-Kurs (اِم‌کورس)
M-Kurs کورس Studienkolleg برای پزشکی، زیست‌شناسی و داروسازی است. قبولی در FSP این کورس جای تحصیل پزشکی در آلمان را تضمین نمی‌کند، چون پزشکی ظرفیت محدود سراسری دارد. دانشگاه فرایبورگ در گزینش متقاضیان غیراروپایی پزشکی برای گذراندن M-Kurs پنج امتیاز در نظر می‌گیرد.
W-Kurs (وِ‌کورس)
W-Kurs کورس Studienkolleg برای رشتههای اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی است. طبق anabin دیپلمه‌های علوم انسانی نظام جدید ایران به کورس اقتصاد راه ندارند و فقط کورس‌های علوم انسانی، حقوق و علوم اجتماعی برایشان باز است. معادل آن در کالجهای Fachhochschule کورس WW است.
G-Kurs (گِ‌کورس)
G-Kurs کورس Studienkolleg برای علوم انسانی و زبان و ادبیات آلمانی است و بعضی کالج‌ها آن را با S-Kurs یکی کرده‌اند. کالج KIT در کارلسروهه فقط T-Kurs دارد و کالج هانوفر از سال ۲۰۲۶ کورس G را فقط در ترم زمستانه شروع میکند.
S-Kurs (اِس‌کورس)
S-Kurs کورس Studienkolleg برای رشتههای زبان است و کمتر از بقیه کورس‌ها ارائه میشود. در فهرست ۲۶ مارس ۲۰۲۶ انجمن کالج‌ها فقط در چند کالج مانند هایدلبرگ، FU برلین، ماینتس، لایپزیگ و هاله دیده میشود. پیش از انتخاب، بپرسید دانشگاه مقصد کدام کورس را می‌پذیرد.
| کورس دانشگاهی | گروه رشته | معادل در کالج Fachhochschule |
|---|---|---|
| T | ریاضی، علوم طبیعی، مهندسی | TI |
| M | پزشکی، زیست‌شناسی، داروسازی | ندارد |
| W | اقتصاد، مدیریت، علوم اجتماعی | WW |
| G | علوم انسانی، زبان و ادبیات آلمانی | ندارد |
| S | رشتههای زبان | ندارد |
کالجهای Fachhochschule دو کورس دیگر هم دارند که معادل دانشگاهی ندارند: GD برای طراحی و هنر و SW برای علوم اجتماعی. منبع این تقسیم‌بندی انجمن Studienkollegهای آلمان است.
اصطلاحات uni-assist و مدارک درخواست را چطور بخوانیم؟
بیشتر ایمیل‌ها و فرم‌هایی که در مرحله ارسال مدارک می‌بینید همین چند واژه را دارند. مراحل کار با پورتال در راهنمای uni-assist و ترتیب کلی درخواست در صفحه اپلای قدم به قدم آمده است.
uni-assist (اونی‌اَسیست)
uni-assist انجمنی است که حدود ۱۵۰ دانشگاه آلمان بررسی مدارک متقاضیان خارجی را به آن سپرده‌اند. تصمیم پذیرش با خود دانشگاه می‌ماند. هزینه در سال ۲۰۲۶ برای رشته اول ۷۵ یورو و برای هر رشته اضافه در همان ترم ۳۰ یورو است.
My assist (مای اَسیست)
My assist پورتال آنلاین uni-assist است. فرم درخواست و همه مدارک باید پیش از پایان مهلت در آن بارگذاری شده باشند و ارسال پستی لازم نیست. درخواست پرداخت هزینه هم فقط در همین پورتال صادر میشود، چون uni-assist با آژانس‌های تجاری همکاری نمی‌کند.
VPD، Vorprüfungsdokumentation (فاو‌پِ‌دِ)
VPD گواهی‌ای است که uni-assist صادر میکند: فهرست مدارک، ارزیابی آن‌ها و معدل تبدیلشده به سیستم آلمان. خود متقاضی آن را در پورتال دانشگاه بارگذاری میکند. یک سال از تاریخ صدور اعتبار دارد و صدورش معمولا ۴ تا ۶ هفته طول می‌کشد.
Beglaubigte Kopie (بِگلاوبیگته کُپی)
Beglaubigte Kopie رونوشت برابر اصل است: کپی‌ای که مرجع رسمی با مهر تایید کرده که با اصل مدرک یکی است. سفارت آلمان در تهران برای هر مدرک ۲۵ یورو به‌علاوه ۱۰ یورو کارمزد TLScontact می‌گیرد؛ برای تحصیل تا پنج سری رایگان است.
Legalisation (لِگالیزاتسیون)
Legalisation تایید اصالت مدرک خارجی توسط سفارت آلمان است. در صفحه ایرانِ uni-assist چنین شرطی برای بارگذاری نیامده، ولی دانشگاه می‌تواند آن را بخواهد. هزینه در تهران برای هر مدرک ۳۰ یورو به‌علاوه ۱۰ یورو کارمزد TLScontact است.
Bayerische Formel (بایِریشه فُرمِل)
Bayerische Formel فرمول تبدیل معدل خارجی به نمره آلمانی است: یک، به‌علاوه سه برابرِ فاصله معدل شما از بهترین نمره، تقسیم بر فاصله بهترین نمره از حداقل قبولی. uni-assist برای مدارک دانشگاهی ایران حداقل قبولی را ۱۲ می‌گیرد؛ پس معدل ۱۶ برابر ۲٫۵ آلمان است.
Lebenslauf (لِبِنس‌لاوف)
Lebenslauf رزومه جدولی به سبک آلمانی است. برای uni-assist و سفارت باید بدون فاصله زمانی باشد، یعنی هیچ دوره‌ای از زندگی تحصیلی و کاری بدون توضیح نماند. بسته به دانشگاه، در کنار کپی صفحه مشخصات گذرنامه و انگیزه‌نامه جزو مدارک تکمیلی درخواست است.
Motivationsschreiben (موتیواتسیونز‌شرایبِن)
Motivationsschreiben انگیزه‌نامه است: متنی که توضیح میدهد چرا این رشته و این دانشگاه را انتخاب کرده‌اید. uni-assist می‌خواهد نام دانشگاه و رشته بالای متن پررنگ نوشته شود. سفارت آلمان در تهران هم برای ویزای دانشجویی انگیزه‌نامه می‌خواهد. ساختار آن را در راهنمای انگیزه‌نامه ببینید.
NC، hochschulstart و DoSV: اصطلاحات ظرفیت و گزینش چه معنایی دارند؟
این واژه‌ها تعیین می‌کنند رقابت بر سر یک جا چقدر سخت است. اگر نگران معدل هستید، صفحه پذیرش با معدل پایین را هم بخوانید.
NC، Numerus clausus (اِن‌تسِ)
NC یعنی ظرفیت محدود: وقتی متقاضی بیشتر از جا باشد، دانشگاه گزینش میکند. طبق آمار HRK برای ترم زمستانه ۲۰۲۵/۲۶، ۷۰٫۷ درصد رشتههای لیسانس آلمان بدون محدودیت پذیرش بودند و ۲۰ درصد رشتههای مقطع اول NC محلی داشتند. توضیح کامل در صفحه NC است.
hochschulstart (هوخ‌شول‌اِشتارت)
hochschulstart سامانه مرکزی توزیع جا در رشتههای پزشکی، دندانپزشکی، دامپزشکی و داروسازی است. متقاضی غیراروپایی با مدرک مدرسه خارجی، یعنی حالت معمول ایرانی‌ها، در این توزیع مرکزی شرکت نمی‌کند و مستقیم به دانشگاه، اغلب از راه uni-assist، درخواست میدهد.
DoSV، Dialogorientiertes Serviceverfahren (دِ‌اُ‌اِس‌فاو)
DoSV روند هماهنگ hochschulstart برای رشتههای دارای NC محلی است. اگر چنین رشته‌ای را از راه uni-assist انتخاب کنید، باید در hochschulstart ثبت‌نام کنید، شناسه‌های BID و BAN را در My assist وارد کنید و پیشنهاد جای تحصیل را در حساب hochschulstart بپذیرید.
Vorabquote (فُراب‌کُوته)
Vorabquote سهمیه‌ای است که پیش از توزیع اصلی کنار گذاشته میشود. طبق پیمان ایالتها مجموع آن حداکثر ۲۰ درصد است و موارد خاص، متقاضیان مدرک دوم و خارجی‌های غیرهم‌تراز با آلمانی‌ها را پوشش میدهد. در بایرن سهم این خارجی‌ها در پزشکی ۲ درصد است.
TestAS (تِست‌آس)
TestAS آزمون استاندارد استعداد تحصیلی برای متقاضیان خارجی است و به آلمانی و انگلیسی برگزار میشود. نسخه دیجیتال یک بخش عمومی حدود ۹۰ دقیقه‌ای و یک بخش تخصصی ۹۰ دقیقه‌ای دارد. در حالت کلی اختیاری است، ولی بعضی دانشگاه‌ها آن را لازم می‌دانند.
Eignungsfeststellungsverfahren (آیگنونگز‌فِست‌اِشتِلونگز‌فِرفارِن)
Eignungsfeststellungsverfahren روند سنجش صلاحیت است که بعضی دانشگاه‌ها به‌جای حد نمره ثابت به کار می‌برند. در دانشگاه فنی مونیخ نمره‌های مدرسه برای لیسانس Informatik امتیازدهی می‌شوند و در معماری نمره و آزمون استعداد هر کدام ۵۰ درصد وزن دارند.
TestDaF، DSH و telc: اصطلاحات مدرک زبان کدام‌اند؟
آیین‌نامه مشترک HRK و KMK با نام RO-DT تعیین میکند کدام مدرک آلمانی برای همه رشته‌ها کافی است. فهرست کامل و استثناها در صفحه مدرک زبان لازم برای دانشگاه‌های آلمان آمده است.
Sprachnachweis (اِشپراخ‌ناخ‌وایس)
Sprachnachweis مدرک اثبات زبان است. رشته آلمانی‌زبان یکی از مدارک RO-DT را می‌خواهد و رشته انگلیسی‌زبان به‌جای آن مدرک انگلیسی؛ مثلا TUM نمره IELTS آکادمیک ۶٫۵ یا TOEFL iBT ۸۸ را می‌پذیرد. سفارت تهران مدرکِ کمتر از یک‌ساله می‌خواهد.
TestDaF (تِست‌داف)
TestDaF آزمون زبان آلمانی برای ورود به دانشگاه است. طبق RO-DT سطح TDN 4 در هر چهار بخش برای همه رشته‌ها کافی است. در نسخه دیجیتال هر بخش ۰ تا ۲۰ امتیاز دارد و TDN 4 یعنی ۱۰ تا ۱۵ امتیاز. اعتبار گواهی نامحدود است.
DSH، Deutsche Sprachprüfung für den Hochschulzugang (دِ‌اِس‌ها)
DSH آزمون زبان آلمانی است که خود دانشگاه‌ها در آلمان برگزار می‌کنند. نتیجه کلی DSH-2 طبق RO-DT برای همه رشته‌ها کافی است؛ دانشگاه می‌تواند برای رشته‌ای خاص DSH-1 را بپذیرد یا DSH-3 بخواهد. این آزمون خارج از آلمان برگزار نمی‌شود.
telc Deutsch C1 Hochschule (تِلک تسِ‌آینس هوخ‌شوله)
telc Deutsch C1 Hochschule آزمون آلمانی سطح C1 ویژه دانشگاه است. آیین‌نامه RO-DT آن را در کنار Goethe-Zertifikat C2 و ÖSD C2 جزو مدارکی آورده که دارنده را از آزمون زبان دانشگاه معاف می‌کنند. TUM هم آن را در فهرست مدارک پذیرفته خود دارد.
Goethe-Zertifikat (گوته تسِرتیفیکات)
Goethe-Zertifikat مدرک زبان موسسه گوته است. فقط سطح C2 آن در RO-DT مدرک معاف‌کننده برای همه رشته‌ها است. طبق DAAD سطح‌های B2 و C1 گوته و ÖSD فقط در بعضی رشته‌ها پذیرفته می‌شوند؛ پس پیش از ثبت‌نام در آزمون، شرط همان رشته را ببینید.
Universität، TU و HAW: اصطلاحات نوع دانشگاه و مدرک چه می‌گویند؟
نوع موسسه روی طول دوره، زبان تدریس و حتی نوع Studienkolleg اثر دارد. برای انتخاب، فهرست دانشگاه‌های دولتی آلمان، راهنمای انتخاب بهترین دانشگاه و صفحه رشتههای تحصیلی را کنار هم بگذارید.
Universität (اونیوِرزیتِت)
Universität دانشگاه به معنای کلاسیک است. طبق آمار HRK در ترم زمستانه ۲۰۲۵/۲۶ از ۴۲۲ موسسه آموزش عالی آلمان ۱۲۲ مورد Universität بودند. قبولی در FSP یک Studienkolleg دانشگاهی هم برای Universität و هم برای Fachhochschule اعتبار دارد، ولی برعکس آن معمولا نه.
Technische Universität، TU (تِشنیشه اونیوِرزیتِت)
Technische Universität یا TU دانشگاهی با تمرکز بر مهندسی و علوم طبیعی است و در آمار رسمی جزو Universitätها شمرده میشود، نه Fachhochschuleها. نُه دانشگاه فنی در اتحاد TU9 عضوند: RWTH آخن، TU برلین، براونشوایگ، دارمشتات، درسدن، هانوفر، KIT، TU مونیخ و اشتوتگارت.
HAW، Fachhochschule (فاخ‌هوخ‌شوله)
HAW (Hochschule für Angewandte Wissenschaften) یا Fachhochschule دانشگاه علوم کاربردی است. آلمان در ترم زمستانه ۲۰۲۵/۲۶، ۲۴۳ موسسه از این نوع داشت. طبق HRK، ۶۲٫۶ درصد لیسانس‌های آن‌ها ۷ یا ۸ ترم طول می‌کشد. بیشتر لیسانس‌های انگلیسی‌زبان آلمان هم در همین موسسه‌ها ارائه میشود.
Duales Studium (دوآلِس اِشتودیوم)
Duales Studium تحصیل دوگانه است: دانشجو در دانشگاه درس می‌خواند و بخش عملی را با قرارداد در یک محل کار می‌گذراند. نمونه قانونی آن رشته دانشگاهی پرستاری است که با قانون اکتبر ۲۰۲۳ دوگانه شد: با قرارداد آموزشی و حقوق در تمام طول تحصیل.
Bachelor (بَچِلِر)
Bachelor نخستین مدرک دانشگاهی آلمان است. در دانشگاه معمولا ۶ ترم و ۱۸۰ واحد ECTS است و در بسیاری از HAWها ۷ ترم. زبان تدریس تقریبا همیشه آلمانی است: طبق داده Hochschulkompass در ژوئیه ۲۰۲۵ فقط ۴٫۲ درصد رشتههای لیسانس آلمان به انگلیسی ارائه می‌شدند.
Master (ماستِر)
Master مدرک دوم دانشگاهی است و معمولا ۴ ترم و ۱۲۰ واحد ECTS دارد. شرط ورود، مدرک اول دانشگاهی دست‌کم هم‌ارز لیسانس سه‌ساله آلمان است. Master از نوع weiterbildend (ادامه‌تحصیل شغلی) معمولا دست‌کم یک سال سابقه کار می‌خواهد و حتی در دانشگاه دولتی شهریه دارد.
Staatsexamen (اِشتاتس‌اِگزامِن)
Staatsexamen آزمون دولتی است و رشته‌هایی مانند پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی و حقوق به‌جای لیسانس و ارشد با آن تمام می‌شوند. پزشکی شش سال و ۵٬۵۰۰ ساعت است و سه بخش آزمون دارد؛ قبولی در بخش آخر حق دریافت پروانه طبابت (Approbation) میدهد.
ECTS (اِ‌تسِ‌تِ‌اِس)
ECTS واحد اروپایی سنجش حجم درس است. لیسانس شش‌ترمه ۱۸۰ واحد و ارشد چهارترمه ۱۲۰ واحد دارد، یعنی ۳۰ واحد در هر ترم. دانشگاه‌ها شرط ورود به ارشد را با همین واحد بیان می‌کنند، مثلا تعداد معینی واحد ریاضی یا برنامه‌نویسی در لیسانس.
Wintersemester (وینتِر‌زِمِستِر)
Wintersemester ترم زمستانه و زمان اصلی شروع تحصیل در آلمان است و در سپتامبر یا اکتبر آغاز میشود. نمونه TUM: از ۱ اکتبر ۲۰۲۶ تا ۳۱ مارس ۲۰۲۷، با کلاس از ۱۲ اکتبر تا ۵ فوریه. مهلت رایج درخواست برای آن ۱۵ ژوئیه است.
Sommersemester (زُمِر‌زِمِستِر)
Sommersemester ترم تابستانه است و در مارس یا آوریل شروع میشود؛ نمونه TUM: از ۱ آوریل تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۷. طبق DAAD فقط حدود یک‌چهارم رشتههای لیسانس در این ترم هم ورودی می‌گیرند. مهلت رایج درخواست برای آن ۱۵ ژانویه است.
Exzellenzuniversität (اِکسِلِنتس‌اونیوِرزیتِت)
Exzellenzuniversität عنوانی است که دولت فدرال و ایالتها به دانشگاه‌های پژوهشی می‌دهند. با تصمیم‌های مارس و اکتبر ۲۰۲۶، از ۱ ژانویه ۲۰۲۷ پانزده دانشگاه و اتحاد دانشگاهی این عنوان را دارند. عنوان، بودجه پژوهشی می‌آورد: سالانه ۱۰ تا ۱۵ میلیون یورو برای هر دانشگاه.
Semesterbeitrag و Sperrkonto: اصطلاحات هزینه و تمکن مالی چیست؟
سه واژه اول این بخش بیشترین سوءتفاهم را می‌سازند، چون هر سه «پول دانشگاه» ترجمه می‌شوند. جمع واقعی خرج‌ها در صفحه هزینه تحصیل و زندگی دانشجویی حساب شده است.
Semesterbeitrag (زِمِستِر‌بایتراگ)
Semesterbeitrag هزینه ثابت هر ترم است و شهریه نیست. خرج Studierendenwerk، شورای دانشجویی و اغلب بلیت سراسری را می‌پوشاند. DAAD دامنه آن را ۷۰ تا ۴۳۰ یورو می‌داند؛ نمونه ترم زمستانه ۲۰۲۶/۲۷: ۹۷ یورو در LMU مونیخ و ۴۰۸٫۲۸ یورو در دانشگاه فرانکفورت.
Studiengebühren (اِشتودین‌گِبورِن)
Studiengebühren شهریه است. دانشگاه‌های دولتی آلمان شهریه عمومی ندارند، ولی بادن-وورتمبرگ از دانشجوی غیراروپایی ترمی ۱٬۵۰۰ یورو می‌گیرد و بایرن تصمیم را به هر دانشگاه سپرده است؛ TUM برای لیسانس معمولا ۲٬۰۰۰ یا ۳٬۰۰۰ یورو در ترم دریافت میکند.
Sperrkonto (اِشپِر‌کُنتو)
Sperrkonto یا حساب بلوکه حسابی است که هزینه یک سال زندگی در آن می‌ماند و هر ماه فقط یک‌دوازدهم آن آزاد میشود. طبق صفحه سفارت آلمان در تهران، مبلغ در سال ۲۰۲۶ ماهی ۹۹۲ یورو، یعنی ۱۱٬۹۰۴ یورو برای سال اول تحصیل است.
Verpflichtungserklärung (فِرپفلیشتونگز‌اِرکلِرونگ)
Verpflichtungserklärung تعهدنامه مالی است: شخصی که در آلمان اقامت دائم دارد متعهد میشود هزینه‌های شما را در کل مدت اقامت بپردازد. سفارت تهران آن را به‌جای حساب بلوکه می‌پذیرد، به شرطی که بیش از ۶ ماه از صدورش نگذشته و توان مالی تایید شده باشد.
Deutschlandsemesterticket (دویچلاند‌زِمِستِر‌تیکِت)
Deutschlandsemesterticket بلیت دانشجویی حمل‌ونقل عمومی است و ۶۰ درصد قیمت Deutschlandticket عادی را دارد. از ترم زمستانه ۲۰۲۶/۲۷ قیمت آن ۲۲۶٫۸۰ یورو در ترم، یعنی ۳۷٫۸۰ یورو در ماه، است. در دانشگاه‌هایی که آن را پذیرفته‌اند داخل Semesterbeitrag حساب میشود و جدا خریده نمی‌شود.
Studierendenwerk (اِشتودیرِندِن‌وِرک)
Studierendenwerk یا Studentenwerk نهاد خدمات دانشجویی هر شهر است که خوابگاه‌های دانشجویی را اداره میکند. بخشی از Semesterbeitrag به آن می‌رسد، مثلا ۸۵ یورو در FU برلین. در کل آلمان حدود ۱۹۵٬۰۰۰ جای خوابگاه دارد و در مونیخ نوبت انتظار یک تا هفت ترم است.
Krankenversicherung (کرانکِن‌فِرزیشِرونگ)
Krankenversicherung بیمه درمانی است. دانشجوی زیر ۳۰ سال در بیمه دولتی دانشجویی (KVdS) قرار می‌گیرد که در سال ۲۰۲۶ ماهی ۱۴۱ تا ۱۵۲ یورو هزینه دارد. این تعرفه در پایان ترمی که ۳۰ ساله می‌شوید تمام میشود. شرکت‌کننده دوره زبان معمولا باید بیمه خصوصی بگیرد.
Deutschlandstipendium (دویچلاند‌اِشتیپِندیوم)
Deutschlandstipendium بورسیه‌ای ماهانه به مبلغ ۳۰۰ یورو است که نیمی را دولت فدرال و نیمی را حامیان خصوصی می‌دهند. به ملیت و درآمد وابسته نیست و دست‌کم دو ترم پرداخت میشود. درخواست را به دانشگاه خودتان می‌دهید.
Visum، Aufenthaltstitel و Blaue Karte: اصطلاحات ویزا و اقامت یعنی چه؟
این واژه‌ها را در نامه‌های سفارت و اداره اتباع خارجی می‌بینید. وضعیت سفارت تهران در سال ۲۰۲۶ در صفحه ویزای تحصیلی آلمان و مسیر بلندمدت در راهنمای مهاجرت تحصیلی توضیح داده شده است.
کار GO2DE گرفتن پذیرش دانشگاه است. ما ویزا نمی‌گیریم و قول ویزا هم نمی‌دهیم؛ چنین وعده‌ای خلاف قانون است، چون فقط سفارت و نهادهای آلمانی درباره ویزا تصمیم می‌گیرند.
Nationales Visum (ناتسیوناله ویزوم)
Nationales Visum ویزای ملی آلمان برای اقامت طولانی، از جمله تحصیل طبق ماده 16b قانون اقامت، است. هزینه آن در سفارت تهران ۷۵ یورو نقد است و معمولا برای سال اول صادر میشود. ویزای توریستی شینگن را نمی‌توان در آلمان به ویزای دانشجویی تبدیل کرد.
Ausländerbehörde (آوس‌لِندِر‌بِهورده)
Ausländerbehörde اداره امور اتباع خارجی شهر محل زندگی است و پس از ورود، کارهای اجازه اقامت با آن است. کار آزاد دانشجو به اجازه این اداره نیاز دارد. دستیار دانشجویی دانشگاه، که سقف روز کاری ندارد، هم باید کارش را به آن اطلاع دهد.
Aufenthaltstitel (آوف‌اِنت‌هالتس‌تیتِل)
Aufenthaltstitel عنوان کلی اجازه اقامت در آلمان است. اجازه اقامت تحصیلی طبق ماده 16b معمولا دوساله و دست‌کم یک‌ساله صادر میشود و Studienkolleg و دوره زبانِ وابسته به پذیرش را هم در بر می‌گیرد. هزینه صدور نخستین اجازه معمولا ۱۰۰ یورو است.
Anmeldung (آن‌مِلدونگ)
Anmeldung ثبت نشانی محل سکونت نزد اداره شهر است و گواهی آن در کارهای اداری بعدی لازم میشود. نمونه: سفارت تهران برای ویزای همسر دانشجو، گواهی ثبت نشانی خود دانشجو را می‌خواهد که بیش از ۶ ماه از صدورش نگذشته باشد.
Blaue Karte EU (بلاوه کارته)
Blaue Karte EU اجازه اقامت کاری برای دارندگان مدرک دانشگاهی است. در سال ۲۰۲۶ حداقل حقوق ناخالص سالانه ۵۰٬۷۰۰ یورو است و برای مشاغل کمبود نیرو و کسانی که کمتر از سه سال از مدرکشان گذشته ۴۵٬۹۳۴٫۲۰ یورو.
Niederlassungserlaubnis (نیدِر‌لاسونگز‌اِرلاوبنیس)
Niederlassungserlaubnis اجازه اقامت دائم است. دارنده Blaue Karte بعد از ۲۷ ماه، و با آلمانی B1 بعد از ۲۱ ماه، می‌تواند آن را بگیرد. فارغ‌التحصیل دانشگاه یا دوره فنی‌وحرفه‌ای آلمان بعد از ۲ سال اقامت کاری و ۲۴ ماه پرداخت بیمه بازنشستگی واجد شرایط میشود.
Werkstudent، Minijob و WG: اصطلاحات کار و زندگی دانشجویی کدام‌اند؟
این بخش واژه‌هایی را جمع کرده که در آگهی کار و آگهی اتاق تکرار می‌شوند. تصویر کلی زندگی و تحصیل در راهنمای کامل تحصیل در آلمان آمده است.
Werkstudent (وِرک‌اِشتودِنت)
Werkstudent دانشجویی است که در کنار درس در شرکت کار میکند. تا ۲۰ ساعت کار در هفته در دوره کلاس‌ها، وضعیت بیمه دانشجویی‌اش حفظ میشود و فقط سهم بازنشستگی می‌پردازد. دانشجوی غیراروپایی هم‌زمان باید سقف ۱۴۰ روز کاری در سال را رعایت کند.
Minijob (مینی‌جاب)
Minijob کار کوچک با سقف درآمد ماهانه است؛ این سقف در سال ۲۰۲۶ برابر ۶۰۳ یورو است (۲۰۲۵: ۵۵۶ یورو). با حداقل دستمزد ۱۳٫۹۰ یورو، این مبلغ حدود ۴۳ ساعت کار در ماه میشود. درآمد ماهانه ۶۰۳٫۰۱ تا ۲٬۰۰۰ یورو Midijob نام دارد.
Mindestlohn (میندِست‌لون)
Mindestlohn حداقل دستمزد ساعتی در آلمان است: ۱۳٫۹۰ یورو از ۱ ژانویه ۲۰۲۶ و ۱۴٫۶۰ یورو از ۱ ژانویه ۲۰۲۷. طبق DAAD کارهای رایج دانشجویی اغلب کمی بالاتر از آن می‌پردازند. ۲۰ ساعت کار هفتگی با نرخ ۲۰۲۶ حدود ۱٬۲۰۰ یورو ناخالص در ماه میشود.
Arbeitstagekonto (آربایتس‌تاگه‌کُنتو)
Arbeitstagekonto حساب روزهای کاری دانشجوی غیراروپایی است: ۱۴۰ روز کامل یا ۲۸۰ نیم‌روز در سال، و روز کاریِ تا ۴ ساعت نیم‌روز حساب میشود. روش دیگر، ۲۰ ساعت در هفته در دوره کلاس‌ها است؛ هر هفته روشی که به سود دانشجو باشد به کار می‌رود.
WG، Wohngemeinschaft (وِ‌گِ)
WG خانه اشتراکی است: هر نفر یک اتاق دارد و آشپزخانه و حمام مشترک است. میانگین اجاره گرم اتاق WG در مارس ۲۰۲۶ در کل آلمان ۵۱۲ یورو در ماه بود. در ترم زمستانه ۲۰۲۶/۲۷ مونیخ با میانه ۸۵۰ یورو گران‌ترین شهر دانشجویی است.
Warmmiete (وارم‌میته)
Warmmiete اجاره گرم است، یعنی اجاره همراه با هزینه‌های جانبی؛ در برابر Kaltmiete که فقط اجاره پایه است. آمار اجاره دانشجویی آلمان معمولا به Warmmiete بیان میشود. ودیعه (Kaution) جدا است و می‌تواند تا سه ماه اجاره باشد.
Rundfunkbeitrag (روند‌فونک‌بایتراگ)
Rundfunkbeitrag هزینه اجباری رادیو و تلویزیون عمومی آلمان است: ۱۸٫۳۶ یورو در ماه برای هر واحد مسکونی، نه برای هر نفر. از هزینه‌های ثابتی است که دانشجوی تازه‌وارد معمولا در بودجه ماهانه‌اش حساب نکرده است.
Ausbildung و Berufsschule: اصطلاحات دوره فنی‌وحرفه‌ای چه هستند؟
مسیر فنی‌وحرفه‌ای واژه‌های خودش را دارد و با دانشگاه یکی نیست. شرایط کلی در راهنمای اوسبیلدونگ آلمان و دو شاخه پرتقاضا در صفحه اوسبیلدونگ پرستاری و صفحه اوسبیلدونگ فنی آمده است.
Ausbildung (آوس‌بیلدونگ)
Ausbildung دوره آموزش فنی‌وحرفه‌ای آلمان است. در شکل دوگانه، کارآموز با یک شرکت قرارداد دارد، حقوق می‌گیرد و هم‌زمان به Berufsschule می‌رود. دوره معمولا ۱ اوت یا ۱ سپتامبر شروع میشود و بیشتر رشتههای فلز و برق ۴۲ ماه طول می‌کشند.
Berufsschule (بِروفس‌شوله)
Berufsschule مدرسه فنی‌وحرفه‌ای پاره‌وقت است که بخش نظری Ausbildung دوگانه در آن گذرانده میشود. زبان کلاس آلمانی است. قانون اقامت برای ویزای Ausbildung سطح مشخصی نام نبرده، ولی در عمل دست‌کم B1 لازم است و این مدارس اغلب B2 را توصیه می‌کنند.
Ausbildungsvergütung (آوس‌بیلدونگز‌فِرگوتونگ)
Ausbildungsvergütung حقوق ماهانه کارآموز است. حداقل قانونی آن در سال اول برای شروع در ۲۰۲۶ برابر ۷۳۴ یورو و برای شروع در ۲۰۲۷ برابر ۷۶۴ یورو ناخالص است. میانگین حقوق در شرکت‌های مشمول توافق جمعی طبق BIBB در سال ۲۰۲۵، ۱٬۲۰۹ یورو در ماه بود.
Pflegefachfrau / Pflegefachmann (پفلِگه‌فاخ‌فراو / پفلِگه‌فاخ‌مان)
Pflegefachfrau و Pflegefachmann عنوان شغلی پرستار در آموزش یکپارچه پرستاری آلمان است. دوره تمام‌وقت ۳ سال طول می‌کشد و شهریه مدرسه ندارد. طبق سایت اطلاع‌رسانی فدرال، حقوق کارآموز به‌طور میانگین حدود ۱٬۴۰۰ یورو در سال اول و ۱٬۶۰۰ یورو در سال سوم است.
Anerkennung (آن‌اِرکِنونگ)
Anerkennung به‌رسمیت‌شناختن مدرک شغلی خارجی است. برای شغل‌های قانون‌مند مانند پرستاری، مرجع ایالتی حداکثر ۳ تا ۴ ماه پس از تکمیل مدارک تصمیم می‌گیرد. اگر تفاوتی با آموزش آلمان ببیند، دوره تطبیقی (Anpassungslehrgang) یا آزمون تعیین میکند.
واژه‌ای را در نامه دانشگاه یا سفارت دیده‌اید که اینجا نیست؟ معمولا ترکیبی از همین ریشه‌ها است: Bewerbung یعنی درخواست، Bescheid یعنی نامه رسمی تصمیم، Frist یعنی مهلت و Nachweis یعنی مدرک اثبات. اگر هم نمی‌دانید مدارک شما در کدام تعریف HZB جا می‌گیرد، بررسی رایگان مدارک همین را روشن میکند.
