اشتودین کالج آلمان (Studienkolleg) پلی است میان دیپلم خارجی و ترم اول دانشگاه. یک سال درس می‌خوانید، به آلمانی، در همان حوزه‌ای که بعدا می‌خواهید ادامه دهید، و در پایان آزمونی می‌دهید به نام Feststellungsprüfung یا کوتاه‌شده‌اش FSP. قبولی در این آزمون همان چیزی است که دیپلم ایران به‌تنهایی نمی‌دهد: حق درخواست برای لیسانس.
کالج مدرسه زبان نیست، و دانشگاه هم نیست. چیزی شبیه سال آخر دبیرستان آلمانی است، با ریاضی و فیزیک یا زیست و شیمی، و با نمره‌هایی که بعدا در رقابت برای رشتههای پرمتقاضی حساب میشود.
چه کسی باید به کالج برود و چه کسی معاف است؟
هر کسی که مدرکش در ارزیابی آلمان «ورود مستقیم» نمی‌گیرد. برای ایرانی‌ها یعنی دارندگان دیپلم که تحصیل دانشگاهی ندارند. کسی که یک سال دانشگاه را در ایران با موفقیت گذرانده یا کاردانی دارد، معمولا معاف است و فقط در حوزه رشته قبلی‌اش. قاعده‌ها شاخه‌به‌شاخه در صفحه پذیرش لیسانس با دیپلم ایران آمده و اینجا تکرارش نمی‌کنیم.
دو گروه دیگر هم از کالج معاف‌اند: دارندگان دیپلم IB و کسانی که آبیتور آلمانی را از مدرسه‌ای در خارج گرفته‌اند. برخی متقاضیان رشتههای هنری هم در دانشکده‌های هنر و موسیقی از این شرط معاف می‌شوند.
دوره‌های T، M، W، G و S چه فرقی با هم دارند؟
دوره را رشته آینده شما تعیین میکند، نه سلیقه. هر دوره (Schwerpunktkurs) درس‌های یک خانواده از رشته‌ها را پوشش می‌دهد.
| دوره | نوع کالج | برای چه رشته‌هایی |
|---|---|---|
| T | دانشگاهی | ریاضی، علوم طبیعی، مهندسی |
| M | دانشگاهی | پزشکی، زیست‌شناسی، داروسازی |
| W | دانشگاهی | اقتصاد و علوم اجتماعی |
| G | دانشگاهی | علوم انسانی و زبان و ادبیات آلمانی |
| S | دانشگاهی | رشتههای زبان |
| TI | Fachhochschule | رشتههای فنی و مهندسی |
| WW | Fachhochschule | مدیریت و اقتصاد |
| GD | Fachhochschule | طراحی و هنر |
| SW | Fachhochschule | علوم اجتماعی |
فرق دو ستون وسط را جدی بگیرید. FSP کالج دانشگاهی هم برای دانشگاه و هم برای دانشگاه علوم کاربردی اعتبار دارد. FSP کالجِ Fachhochschule معمولا فقط برای دانشگاه‌های علوم کاربردی معتبر است، البته در سراسر کشور. اگر احتمال می‌دهید روزی بخواهید در یک Universität درس بخوانید، از اول کالج دانشگاهی را انتخاب کنید.
شاخه دیپلم ایرانی هم محدودیت می‌آورد: دیپلم ریاضی و تجربی به همه دوره‌ها راه دارند، دیپلم انسانی نه.
آزمون ورودی (Aufnahmeprüfung) چیست و چقدر سخت است؟
تعداد متقاضیان از صندلی‌ها بیشتر است، پس بیشتر کالجها آزمون می‌گیرند و جاها را به ترتیب نمره پر می‌کنند. بعضی فقط آلمانی می‌سنجند، بعضی آلمانی و ریاضی. آزمون معمولا در آلمان برگزار میشود. همین یک جمله برنامه خیلی‌ها را به هم می‌ریزد، چون یعنی باید پیش از قطعی‌شدن جایتان در کالج سفر کنید.
چند نمونه واقعی تفاوت‌ها را بهتر نشان می‌دهد:
| کالج | درخواست از کجا | ددلاین | آلمانی هنگام ورود | آزمون ورودی |
|---|---|---|---|---|
| فرانکفورت | uni-assist | حدود ۱ مه و ۱ نوامبر | گواهی B1 یا گواهی گذراندن دوره B2 | فقط آزمون C-Test آلمانی، حضوری، حداکثر سه بار |
| هامبورگ | مستقیم به کالج | ۱ مارس و ۱ سپتامبر | B2 یا بالاتر، با عمر کمتر از سه سال | ندارد؛ رتبهبندی با مدرک زبان و نمره مدرسه |
| هانوفر | از طریق یکی از دانشگاه‌های نیدرزاکسن | طبق تاریخ همان دانشگاه | B1 برای دعوت به آزمون | C-Test آلمانی به اضافه ریاضی یا درس مرتبط؛ هزینه ۵۰ یورو |
| کارلسروهه (KIT) | دفتر بین‌الملل KIT یا دانشگاه اشتوتگارت | طبق نامه پیش‌ثبت | با آزمون onSET سنجیده میشود | ریاضی و آلمانی، حدود سه ساعت |
| ماینتس | سامانه مرکزی دانشگاه ماینتس | ۱۵ مه و ۱۵ نوامبر | در صفحه کالج نیامده | دارد |
چند جزئیات که به کار می‌آید. ریاضی آزمون کارلسروهه تا سطح کلاس یازدهم آلمان است و انتگرال ندارد؛ دیپلمه ریاضی ایران از نظر محتوا مشکلی نخواهد داشت، مشکل فهمیدن صورت سوال به آلمانی است. کالج هانوفر برای دوره M زیست یا شیمی یا ریاضی و برای دوره‌های G و S تاریخ یا سیاست می‌پرسد، و از ۲۰۲۶ دوره G را فقط در ترم زمستانه شروع میکند. ماینتس مدل فشردهای دارد: یک ترم کلاس حضوری به اضافه خودآموزی آنلاین.
درباره کالجهای مونیخ، برلین، هایدلبرگ، لایپزیگ و چند شهر دیگر، در زمان نوشتن این صفحه فقط نوع دوره‌ها را توانستیم از منبع رسمی تایید کنیم. ددلاین و شکل آزمونشان را از سایت خودشان بگیرید.
برنامه یک داوطلب ایرانی برای سه کالج مختلف چه شکلی میشود؟
آن‌قدر متفاوت که عملا سه برنامه جداست. فرض کنید دیپلم ریاضی دارید و می‌خواهید در دوره‌ای که تابستان شروع میشود بنشینید.
هامبورگ. پنجره درخواست از ۱ ژانویه تا ۱ مارس است و دوره در اوت شروع میشود. مدرک B2 باید تا ۱ مارس در دستتان باشد، یعنی آزمون زبان را دیرتر از اوایل زمستان نمی‌توانید بدهید. آزمون ورودی در کار نیست، پس سفر پیش از قبولی هم لازم نیست. در عوض همه‌چیز به دو عدد بسته است: نمره مدرک زبان و معدل دیپلم. اگر معدلتان متوسط است، اینجا جای خوبی برای رقابت نیست. معرفی دانشگاه این شهر در صفحه دانشگاه هامبورگ آمده است.
فرانکفورت. درخواست حدودا از ۲۵ مارس تا ۱ مه و از طریق uni-assist است؛ هزینه بررسی برای رشته اول ۷۵ یورو. گواهی B1 برای ثبت درخواست کافی است. بعد دعوت به آزمون C-Test می‌آید که حضوری است و حداکثر سه بار میشود در آن شرکت کرد. معدل دیپلم اینجا نقش کمتری دارد و آلمانیِ روز آزمون نقش بیشتر.
هانوفر. مستقیم به کالج درخواست نمی‌دهید. به یکی از دانشگاه‌های نیدرزاکسن درخواست می‌دهید و باید ۸ تا ۱۰ هفته برای همین مرحله کنار بگذارید. برای دوره‌ای که در ترم تابستانه ۲۰۲۷ شروع میشود، آزمون ورودی ۲۵ فوریه ۲۰۲۷ برگزار میشود: C-Test آلمانی به اضافه ریاضی، با ۵۰ یورو هزینه.
از این مقایسه یک قاعده درمی‌آید. کالج را از روی نقطه قوت خودتان انتخاب کنید: معدل و مدرک زبان بالا، یا توان آزمون‌دادن. اگر معدل نگرانتان میکند، صفحه پذیرش با معدل پایین را هم ببینید.
سطح آلمانی برای ورود به کالج چقدر باید باشد؟
دست‌کم B1. انجمن کالجها همین را می‌گوید و DAAD از B1 تا B2 حرف می‌زند. ولی «حداقل» را با «کافی» اشتباه نگیرید. در کالجی که آزمون ورودی‌اش رقابتی است، با B1 لب‌مرزی شانس زیادی ندارید. هامبورگ هم رسما B2 می‌خواهد.
تدریس در کالج تا سطح C1 بالا می‌رود و بخش آلمانی FSP بعدا به‌عنوان مدرک زبان کامل برای همه رشته‌ها پذیرفته میشود. یعنی اگر کالج را تمام کنید، دیگر به TestDaF یا DSH نیاز ندارید. کالج فرانکفورت برای نمونه گواهی B1، telc B1 یا TestDaF با سطح ۳ در هر چهار بخش را می‌پذیرد. برای مدرک زبانِ ورود، آزمون‌هایی مثل گوته و telc را ببینید و برای مقایسه همه مدرک‌ها، صفحه مدرک زبان دانشگاه‌های آلمان را.
یک سال کالج چطور می‌گذرد و FSP چیست؟
دوره عادی دو ترم است. دانشجوی خیلی قوی گاهی با یک ترم تمام میکند و هر ترم را معمولا یک بار میتوان تکرار کرد. کلاس‌ها تمام‌وقت‌اند و حضور جدی گرفته میشود؛ روی کار دانشجویی سنگین در این یک سال حساب نکنید.
آزمون پایانی، FSP، درس‌های همان دوره را می‌سنجد و همیشه بخش آلمانی دارد. نمره FSP اهمیت دارد، مخصوصا برای رشتههای با ظرفیت محدود. کسی که می‌خواهد پزشکی بخواند، با قبولی ساده در دوره M به جایی نمی‌رسد؛ نمره بالا لازم دارد. برای چنین رشته‌هایی صفحه NC چیست را بخوانید.
عوض‌کردن کالج بین دو ترم معمولا ممکن نیست. شهر و کالج را طوری انتخاب کنید که بتوانید یک سال کامل آنجا بمانید.
برخی دانشگاه‌ها به کسانی که کالج را در همان ایالت گذرانده‌اند سهمیه‌ای می‌دهند. پس محل کالج میتواند روی محل لیسانس اثر بگذارد.
بعد از قبولی در FSP چه میشود؟
با کارنامه FSP برای لیسانس درخواست می‌دهید، در خانواده رشته‌هایی که دوره شما پوشش می‌داد. قبولی در آزمون هنوز به معنای داشتن صندلی در دانشگاه نیست؛ درخواست جداست.
در بیشتر رشته‌ها این درخواست تشریفات است، چون حدود ۷۰ درصد لیسانس‌ها محدودیت ظرفیت ندارند. در رشتههای محدود وضع شما از کسی که با مدرک خارجی آمده بهتر است: طبق تعریف hochschulstart دارنده FSP مدرک ورود آلمانی دارد و مثل متقاضیان داخلی در همان سامانه رقابت میکند، با نمره FSP. برای کسی که هدفش پزشکی است، این یعنی یک سال کالج در واقع یک سال جنگیدن برای نمره است.
انتخاب دانشگاه را هم به بعد از آزمون موکول نکنید. ددلاین لیسانس اغلب ۱۵ ژوئیه یا ۱۵ ژانویه است؛ از کالج بپرسید کارنامه FSP چه زمانی صادر میشود و به آن ددلاین می‌رسد یا نه. از ترم دوم کالج فهرست دانشگاه‌ها و رشته‌ها را مرور کنید. مثلا کالج کارلسروهه فقط دوره T دارد؛ اگر آنجا درس بخوانید مقصدتان رشتههای فنی است، در KIT یا هر دانشگاه دیگری.
در سال کالج، کار و بیمه و اقامت چه وضعی دارد؟
قانون اقامت دوره کالج را آمادگی تحصیل و بخشی از خود تحصیل می‌داند. نتیجه‌اش این است که قواعد کار همان قواعد دانشجویان است: سالی ۱۴۰ روز کامل یا ۲۸۰ نیمروز.
روی کاغذ اجازه دارید؛ در عمل برنامه کالج وقت چندانی نمی‌گذارد. بیمه پیچیده‌تر است. کسی که در دوره زبان است معمولا به بیمه قانونی راه ندارد و باید بیمه خصوصی بگیرد، ولی برخی بیمه‌های قانونی برای دانشجوی کالج تعرفه ویژه دارند. برای مقیاس: در قرارداد چارچوب اتحادیه خدمات دانشجویی، یک بیمه خصوصی پایه در دوازده ماه اول ماهی ۳۴٫۵۰ یورو و نسخه کامل‌ترش ماهی ۷۸ یورو است. بیمه خصوصی خیلی ارزان را ممکن است اداره اتباع خارجی نپذیرد؛ پیش از خرید از کالج بپرسید.
نکته‌ای برای کسانی که دیرتر شروع می‌کنند: بیمه دانشجویی قانونی تا پایان ترمی است که در آن ۳۰ ساله می‌شوید، و گذراندن کالج که به FSP ختم شده یکی از دلیل‌های پذیرفته‌شده برای تمدید این مهلت است. قواعد کار و اقامت بعد از درس را در صفحه کار دانشجویی و اقامت بعد از تحصیل نوشته‌ایم.
بدون شرکت در کلاس هم میشود FSP داد؟
بله، به آن آزمون خارجی (Externenprüfung) می‌گویند. همه‌جا معتبر است، ولی جایش محدود است و برای کسی که تازه از ایران می‌آید راه آسانی نیست. کارلسروهه برای آن پذیرش یا پیش‌ثبت از یک دانشگاه، آلمانی دست‌کم B1 و ۲۰۰ یورو هزینه می‌خواهد، با ددلاین ۱۵ مه و ۱۵ دسامبر. فرانکفورت نمرههای بالاتر از میانگین و آلمانی در سطح TestDaF با دست‌کم ۱۴ امتیاز، DSH-1 یا C1 می‌خواهد و خودش نرخ قبولی را بسیار پایین توصیف کرده است. هزینه FSP در فرانکفورت برای دانشجوی خود کالج ۱۰۰ و برای داوطلب خارجی ۵۰۰ یورو است.
این راه برای کسی معنا دارد که آلمانی‌اش خیلی خوب است و پایه درسی قوی دارد. برای بقیه، کلاس یک‌ساله سرمایه‌گذاری بهتری است.
کالج دولتی یا خصوصی؟
کالج دولتی، اگر جا بگیرید. شهریه ندارد و FSP آن بی‌قیدوشرط معتبر است. کالجهای خصوصی معمولا شهریه می‌گیرند و به گفته DAAD فقط شمار کمی از آنها آزمون پایانی دولتی و معتبر را تضمین می‌کنند. پیش از پرداخت هر مبلغی یک سوال بپرسید و جوابش را کتبی بگیرید: FSP را چه نهادی برگزار میکند و آیا در همه ایالت‌ها پذیرفته میشود؟
وضعیت نوردراینوستفالن را جدا باید گفت، چون متقاضیان ایرانی زیاد سراغ این ایالت می‌روند. این ایالت دیگر کالج دولتی از خودش ندارد. آمادگی رایگان برای FSP فقط در بوخوم (دوره T) و متینگن (T، W، G، M؛ با اولویت متقاضیان پرتغالی‌زبان و آمریکای لاتین) ارائه میشود و آزمون خارجی سالی دو بار و با شرط آلمانی B2 برگزار میشود. انجمن کالجها نوشته که FSP این ایالت فقط در همان ایالت معتبر است؛ آن صفحه قدیمی است و منبع دوم آن را تایید نکرده، پس اگر به این مسیر فکر میکنید از دانشگاه مقصد استعلام بگیرید.
فهرست انجمن کالجها (تاریخ مارس ۲۰۲۶) در این ایالت‌ها کالج نشان می‌دهد: بادن‌وورتمبرگ (هایدلبرگ، کارلسروهه، کنستانس)، بایرن (مونیخ، کوبورگ)، برلین (TU و FU)، هامبورگ، هسن (فرانکفورت، دارمشتات، کاسل، ماربورگ)، مکلنبورگ‌فورپومرن (ویسمار)، نیدرزاکسن (هانوفر)، راینلاند-فالتس (ماینتس، کایزرسلاترن)، زاکسن (لایپزیگ، تسیتاو/گورلیتس، درسدن، گلاوخاو)، زاکسن-آنهالت (هاله، کوتن)، شلسویگ-هولشتاین (کیل) و تورینگن (نوردهاوزن). براندنبورگ، برمن و زارلند کالج ندارند.
هزینه یک سال کالج چقدر میشود؟
خودِ کالج دولتی ارزان است: شهریه ندارد و سهم ترم بسته به کالج ۱۰۰ تا ۴۰۰ یورو است. خرج اصلی زندگی است. انجمن کالجها رقم «حدود ۷۰۰ یورو در ماه» را نوشته، ولی آن صفحه قدیمی است و برای ۲۰۲۶ کم است؛ مبنای واقع‌بینانه‌تر همان مبلغ تمکن مالی سفارت است، یعنی ۹۹۲ یورو در ماه. بودجه ماهانه شهرها در صفحه هزینه تحصیل و زندگی و شیوه اثبات تمکن در صفحه حساب بلوکه آمده است.
| قلم هزینه | مبلغ | توضیح |
|---|---|---|
| سهم ترم کالج دولتی | ۱۰۰ تا ۴۰۰ یورو در ترم | دو ترم؛ بسته به کالج |
| بررسی uni-assist | ۷۵ یورو | فقط اگر کالج از این سامانه درخواست بگیرد |
| آزمون ورودی | ۵۰ یورو | نمونه: هانوفر |
| آزمون FSP | ۱۰۰ یورو | نمونه: فرانکفورت، برای دانشجوی خود کالج |
| تمکن مالی سال اول | ۱۱٬۹۰۴ یورو | ۱۲ × ۹۹۲ یورو، رقم ۲۰۲۶ سفارت |
ردیف آخر از همه بزرگ‌تر است و درباره‌اش خطا نکنید: این پول شهریه نیست و خرج نمی‌شود مگر برای زندگی خودتان. ولی باید از اول وجود داشته باشد.
دو نکته درباره شهریه دانشگاه بعد از کالج. در بادن‌وورتمبرگ دانشجوی غیر اروپایی ترمی ۱٬۵۰۰ یورو می‌پردازد؛ اینکه خود دوره کالج در آن ایالت هم مشمول این مبلغ است یا نه را در صفحه‌های رسمی کالج ندیدیم و باید بپرسید. در TUM خودِ حضور در کالج از شهریه معاف است، اما تمام‌کردن کالج شما را از شهریه لیسانس معاف نمیکند.
چطور برای اشتودینکالج درخواست بدهیم؟
راه واحدی وجود ندارد و همین گیج‌کننده است. سه الگو رایج است:
- مستقیم به کالج، مثل هامبورگ: فرم آنلاین و ارسال پستی مدارک.
- از طریق دانشگاه، مثل هانوفر: به یکی از دانشگاه‌های ایالت درخواست می‌دهید و دانشگاه شما را به کالج معرفی میکند. هانوفر توصیه میکند ۸ تا ۱۰ هفته برای این مرحله در نظر بگیرید.
- از طریق uni-assist، مثل فرانکفورت: در فرم، رشته نهایی را انتخاب میکنید، نه گزینه «Studienkolleg» را. روند این سامانه در صفحه راهنمای uni-assist است.
دانشگاه فنی مونیخ الگوی چهارمی دارد: متقاضی کالج مستقیم به خود TUM درخواست می‌دهد، نه از طریق uni-assist، و مدارک ایرانی باید همان هنگام درخواست تایید سفارت داشته باشند.
ددلاین‌های کالج معمولا زودتر از ددلاین لیسانس است: ۱ مارس در هامبورگ برای شروع در اوت، ۱ مه در فرانکفورت، ۱۵ مه در ماینتس. اگر برای ترم زمستانه برنامه دارید، زمستان قبل باید مدرک زبان در دستتان باشد. تاریخ‌های بیشتر در صفحه ددلاین پذیرش است.
بعد از گرفتن نامه کالج نوبت ویزاست، که کار سفارت است و نه ما. سفارت آلمان در تهران در سال ۲۰۲۶ برای «کالج و دوره زبان پیش از تحصیل» فهرست انتظار جداگانه‌ای دارد؛ جزئیاتش در صفحه ویزای تحصیلی است.
داوطلبان کالج بیشتر کجا اشتباه می‌کنند؟
در زمان‌بندی و در انتخاب نوع کالج، خیلی بیشتر از درس. شش خطای پرتکرار این‌هاست.
- دیر شروع کردن. ددلاین کالج زودتر از دانشگاه است و مدرک زبان باید پیش از آن آماده باشد. GO2DE معمولا باید ۳ تا ۶ ماه پیش از ددلاین روی پرونده کالج کار کند: بررسی مدارک، انتخاب کالج، ترجمه‌هایی که خودتان می‌گیرید و ثبت درخواست. کسی که چند هفته مانده به ددلاین می‌رسد، معمولا برای دوره بعد برنامه می‌ریزد.
- آمدن با B1 لب‌مرزی. گواهی را دارید، ولی در آزمون ورودی از کسانی که B2 واقعی دارند عقب می‌مانید.
- نادیده‌گرفتن نوع کالج. کالج وابسته به Fachhochschule را انتخاب می‌کنند چون جا دارد، و یک سال بعد می‌فهمند مدرکش برای دانشگاه فنی دلخواهشان کافی نیست.
- فقط یک درخواست. صندلی کم است. درخواست به یک کالج یعنی اگر در همان آزمون خوب نبودید، شش ماه از دست رفته است.
- حساب‌نکردن سفر برای آزمون. آزمون ورودی معمولا در آلمان است. زمان گرفتن ویزا را در برنامه بگذارید و وضعیت روز را از صفحه سفارت بخوانید.
- پرداخت به کالج خصوصی بدون سوال. اول بپرسید آزمون پایانی را چه نهادی میگیرد.
انتخاب کالج همان جایی است که تجربه به کار می‌آید. آن‌قدر پرونده دیده‌ایم که بدانیم کدام دیپلمه را به کدام کالج و دوره بفرستیم تا پذیرش او قطعی باشد؛ به شرط اینکه مدارکش را بررسی و تایید کرده باشیم، و اگر شرایط کافی نباشد همان اول می‌گوییم. اینکه دیپلم شما اصلا به کدام دوره راه دارد، در صفحه شرایط و مدارک پذیرش و تصویر کل مسیر در راهنمای پذیرش دانشگاه دولتی آمده است.
در سال ۲۰۲۶ درباره کالجها چه چیزی تازه است؟
ساختار کالجها همان است؛ چند تاریخ و چند قاعده اداری تازه شده که روی برنامه داوطلب ایرانی اثر دارد.
- فهرست انجمن کالجها در ۲۶ مارس ۲۰۲۶ به‌روز شده است. اگر نام کالجی را شنیده‌اید که در آن فهرست نیست، درباره اعتبار آزمونش بیشتر بپرسید.
- سفارت آلمان در تهران از ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ فهرست انتظار تازه‌ای برای داوطلبان کالج و دوره زبانِ پیش از تحصیل باز کرده و نوشته که پذیرش مشروط هم در این دسته ممکن است.
- تایید مدارک: دانشگاه فنی مونیخ از داوطلب کالج مدارک تاییدشده سفارت را همان هنگام درخواست می‌خواهد. سفارت نوشته این درخواست‌ها دوباره از طریق TLScontact پذیرفته میشود؛ هزینه برای هر مدرک ۳۰ یورو به سفارت و ۱۰ یورو به TLScontact است.
- آزمون ورودی هانوفر برای ترم تابستانه ۲۰۲۷ در ۲۵ فوریه ۲۰۲۷ است.
هر چهار مورد در اکتبر ۲۰۲۶ از صفحه‌های رسمی خوانده شده است. پیش از اقدام، تاریخ‌ها را دوباره همان‌جا نگاه کنید.
