مهندسی هوش مصنوعی سیستم های خودمختار

«مهندسی هوش مصنوعی سیستم‌های خودمختار» (AI Engineering of Autonomous Systems) یک کارشناسی ارشد مهندسی (M.Eng.) سه‌ترمه و انگلیسی‌زبان در ایالت بایرن آلمان است. موضوع آن ساخت سیستم‌هایی است که می‌بینند، تصمیم می‌گیرند و بدون دخالت انسان عمل می‌کنند؛ از خودرو تا ربات صنعتی.

مشخصات دوره

دربارهٔ شهریه دقت کنید. دانشگاه‌های بایرن در سال‌های اخیر برای دانشجویان غیر اروپایی شهریهٔ جدا گذاشته‌اند و رقم‌ها بالا رفته است. برای نمونه، دانشگاه علوم کاربردی اینگولشتات (THI) اعلام کرده است کسانی که از ترم تابستانهٔ ۲۰۲۶ شروع می‌کنند در مقطع ارشد ۱٬۲۰۰ یورو در ترم می‌پردازند. رقم معتبر همانی است که روی سایت دانشگاه برای ترم ورود شما نوشته شده.

شرایط پذیرش

پایهٔ پذیرش یک مدرک کارشناسی در مهندسی، علوم طبیعی یا علوم کامپیوتر با ۲۱۰ واحد ECTS است. اگر کارشناسی شما کمتر از ۲۱۰ ولی دست‌کم ۱۸۰ واحد باشد، باید کمبود را جبران کنید، مثلاً با امتحان اضافه یا دورهٔ کارآموزی.

این شرط برای متقاضی ایرانی مهم است. کارشناسی چهارسالهٔ ایران معمولاً بیش از ۱۸۰ واحد اروپایی حساب می‌شود، ولی اینکه به ۲۱۰ می‌رسد یا نه را دانشگاه بعد از ارزیابی ریزنمرات می‌گوید.

علاوه بر مدرک، باید از ارزیابی صلاحیت (aptitude assessment) هم بگذرید. این ارزیابی آزمون حضوری نیست؛ مدارکی که فرستاده‌اید با این معیارها سنجیده می‌شود:

• مدرک کارشناسی در مهندسی، علوم طبیعی یا علوم کامپیوتر
• دانش ریاضیات، مهندسی، برنامه‌نویسی، توسعهٔ نرم‌افزار و علوم کامپیوتر
• کار علمی مستقل و تجربه در حل مسائل مهندسی

مدرک زبان

پیش از ثبت‌نام نهایی باید یکی از این‌ها را داشته باشید: TOEFL با نمرهٔ ۷۱ در نسخهٔ اینترنتی (معادل ۵۳۰ کاغذی یا ۱۹۷ کامپیوتری)، IELTS با نمرهٔ ۶٫۰، یا مدرکی معادل. مدرک رسمی زبان آلمانی برای پذیرش خواسته نمی‌شود و می‌توانید با آلمانی کم یا بدون آن شروع کنید. ثبت‌نام آزمون را در صفحه‌های TOEFL و IELTS توضیح داده‌ایم.

درس‌های اجباری: سه حوزه

حسگرها و ادراک هوشمند

حسگرها اندام حسی سیستم خودمختارند و بدون آن‌ها حرکت و استقلالی در کار نیست. در این حوزه یاد می‌گیرید داده‌های چند حسگر متفاوت را با هم ترکیب کنید تا تصویر سریع و دقیقی از محیط، رویدادها و موقعیت به بخش تصمیم‌گیر برسد.

برنامه‌ریزی، کنترل و تصمیم‌گیری

سیستم باید بتواند برای رسیدن به هدف برنامه بریزد و وقتی وضعیت غیرمنتظره‌ای پیش آمد رفتارش را عوض کند. روش‌های یادگیری ماشین دادهٔ حسگر را با تجربهٔ گذشته ترکیب می‌کنند تا تصمیم بعدی بهتر شود.

روش‌های توسعهٔ نرم‌افزار و سیستم

اینجا سیستم خودمختار از دید مهندسی نرم‌افزار بررسی می‌شود: ویژگی‌های این سیستم‌ها، معماری‌های رایانش ابری و لبه (edge) و مدل‌های یادگیری. هدف ساخت سیستمی است که رفتارش را با تغییر شرایط کاری به کمک نرم‌افزار تطبیق بدهد.

درس‌های انتخابی، سمینار و پروژه

بخش اجباری با درس‌های انتخابی کامل می‌شود: جنبه‌های خاص توسعهٔ سیستم‌های خودمختار، کاربردهای خودرویی، مدیریت نوآوری و فرایندهای مهندسی. دوره‌های زبان آلمانی هم در میان انتخابی‌هاست.

در درس روش پژوهش، یک موضوع پیشرفته را با روش علمی بررسی می‌کنید، آن را برای هم‌کلاسی‌ها ارائه می‌دهید و در قالب مقالهٔ سمینار می‌نویسید. پروژهٔ گروهی هم هست: کار تیمی روی یک مسئلهٔ واقعی که با ارائه و گزارش تمام می‌شود.

در مجموع با این موضوع‌ها سروکار دارید: شبکه‌های حسگر و ترکیب داده، مهندسی داده، رایانش و مهندسی نرم‌افزار، یادگیری ماشین و تصمیم‌گیری، ادراک و شناخت، و اتصال (connectivity).

استادان و پشتوانهٔ برنامه

استادان این دوره متخصص مهندسی هوش مصنوعی‌اند و کرسی‌هایشان بخشی از برنامه‌ای است که دولت ایالت بایرن بودجهٔ آن را می‌دهد. آموزش ترکیبی از کار عملی و مبانی نظری است و به پرسش‌های اخلاقی و چالش‌های ساخت سیستم‌های خودمختار هم می‌پردازد.

بعد از این دوره چه کاری می‌توانید بکنید؟

فارغ‌التحصیل می‌تواند سیستم هوشمندی طراحی و پیاده کند که از داده یاد می‌گیرد، خودش را سازگار می‌کند و تصمیمی می‌گیرد که عملکرد کل را بهتر کند. کاربرد این مهارت در چند صنعت است: حمل‌ونقل و خودرو، تولید، کشاورزی و مهندسی پزشکی.

بایرن مرکز صنعت خودروی آلمان است و برای کار در آن آلمانی خیلی کمک می‌کند، حتی وقتی زبان کار تیم انگلیسی باشد. درس‌های انتخابی آلمانی را جدی بگیرید. دربارهٔ اقامت و کار بعد از فارغ‌التحصیلی صفحهٔ کار بعد از تحصیل در آلمان را ببینید.

این دوره برای چه کسی مناسب نیست؟

سه ترم کوتاه است. دوره فرض می‌کند برنامه‌نویسی و ریاضی مهندسی را از قبل بلدید و وقتی برای جبران پایه نمی‌گذارد. اگر کارشناسی شما از این حوزه‌ها دور است، یا در ارزیابی صلاحیت رد می‌شوید یا در ترم اول عقب می‌مانید.

نکتهٔ دوم: مدرک M.Eng. از دانشگاه علوم کاربردی کاربردمحور است. اگر هدف شما دکتری است، از قبل بپرسید این مدرک در دانشگاه مورد نظرتان چه جایگاهی دارد. تفاوت این دو نوع دانشگاه را در صفحهٔ کارشناسی ارشد در آلمان توضیح داده‌ایم.

زمان‌بندی درخواست

مهلت درخواست را دانشگاه برای هر ترم جدا اعلام می‌کند. کار روی پرونده معمولاً باید ۳ تا ۶ ماه پیش از مهلت شروع شود: بررسی مدارک، محاسبهٔ واحدها، آزمون زبان و نوشتن انگیزه‌نامه. برای سنجش وضعیت خودتان می‌توانید از فرم بررسی رایگان مدارک استفاده کنید.